PDF Archive

Easily share your PDF documents with your contacts, on the Web and Social Networks.

Send a file File manager PDF Toolbox Search Help Contact



psych sad .pdf



Original filename: psych-sad.pdf

This PDF 1.5 document has been generated by cairo 1.10.2 (http://cairographics.org), and has been sent on pdf-archive.com on 05/08/2014 at 19:42, from IP address 194.29.x.x. The current document download page has been viewed 3230 times.
File size: 256 KB (36 pages).
Privacy: public file




Download original PDF file









Document preview


Janusz Heitzman
32. PSYCHIATRIA SĄDOWA I
ORZECZNICTWO
Poza diagnozowaniem, leczeniem, rehabilitacją i profilaktyką, do obowiązków lekarza należy
również wydawanie orzeczeń i opinii. Nie wystarczy jednak być dobrym klinicystą, aby wydać
prawidłową opinię. Konieczna do tego jest znajomość zasad orzecznictwa i aktualnych przepisów
regulowanych najczęściej ustawowo. Orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia psychicznego i
jego konsekwencjach zajmują się niemal wyłącznie psychiatrzy, choć gdy nie da się ściśle oddzielić
zaburzeń psychicznych od somatycznych, w kompleksowej ocenie stanu zdrowia mogą
wypowiadać się lekarze innych specjalności – najczęściej medycyny sądowej. Zazwyczaj jednak
posiłkują się oni opiniami psychiatrów lub psychologów albo zasięgają u nich stosownych
konsultacji. O ile medycyna sądowa jest kompetentna do wielospecjalistycznej oceny stanu
somatycznego, o tyle psychiatria ze względu na swoją odrębność zaraz po niej przekazuje swoje
spostrzeżenia

instytucjom

wymiaru

sprawiedliwości,

zakładom

ubezpieczeniowym

czy

specyficznym grupom pracodawców. Dotyczy to najczęściej badania podejrzanych lub
oskarżonych, ofiar przestępstw, ustalania czasowej lub stałej niezdolności do pracy, przydatności do
pracy w specyficznych zawodach, np. kierowcy, policjanta, pracownika ochrony itp. Zdarza się
również, że gdy sąd ma wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego świadka, wzywa biegłego
psychiatrę lub psychologa do udziału w rozprawie, aby na podstawie obserwacji świadka i jego
zeznań określili jego stan psychiczny w aspekcie zdolności do udziału w postępowaniu
procesowym.
Psychiatria sądowa powstała na potrzeby wymiaru sprawiedliwości, w szczególności
opiniowania, wykorzystującego specjalistyczną wiedzę psychiatryczną. Niekiedy próbuje się
używać nazw: „psychiatria prawna”, „psychiatria kryminalna”. Psychiatria sądowa wyrasta z
psychiatrii klinicznej i jest z nią ściśle związana. Trudno wyobrazić sobie biegłego, który nie miałby
gruntownego wykształcenia klinicznego. Równocześnie jednak w tym użytkowym kierunku
psychiatrii posiłkujemy się pojęciami nieznanymi w lecznictwie, np.: „poczytalność”,
„niepoczytalność”,

„zdolność

rozpoznania

znaczenia

czynu

lub

pokierowania

swym

postępowaniem” itp. Wymaga to od lekarza, który chce zająć się tą dziedziną, dodatkowego
specjalistycznego przygotowania i znajomości przynajmniej podstawowych zasad prawnych. Nawet
737

bardzo wybitny klinicysta może okazać się bezradny, podejmując funkcję biegłego lub konsultanta
zarówno w sprawach karnych, jak i cywilnych. O ile psychiatria kliniczna zajmuje się
wykrywaniem i badaniem zaburzeń czynności psychicznych w celu ich usuwania (terapia) i
zapobiegania im (profilaktyka), o tyle psychiatria kryminalna musi ustalać te przesłanki, od których
prawo karne uzależnia konsekwencje prawne. Choć psychiatria sądowa w praktyce zajmuje się
opiniowaniem, to jednak przez to, że stara się zaliczyć konkretne zjawiska psychiczne do
odpowiednich kategorii psychiatryczno-prawnych, spełnia funkcje normatywne, wypracowujące
kryteria ocen dla orzecznictwa psychiatrycznego. Wzorowane na innych europejskich przepisach
prawnych polskie przepisy utrzymują zasadę powoływania biegłych przez sąd lub prokuratora i są
zgodne z międzynarodowymi standardami wyrażonymi w konwencjach gwarantujących prawa
człowieka.
Psychiatria sądowa jest prawie tak samo stara, jak prawo. Już w pierwszych kodeksach
przyjmowano brak odpowiedzialności sprawców, którzy wykazywali zaburzenia psychiczne lub
głęboki niedorozwój umysłowy. Również wszystkie obecnie obowiązujące kodeksy uznają zasadę
niepoczytalności osób chorych. Wiele krajów, w tym Polska, uwzględnia również możliwość
przyjmowania poczytalności zmniejszonej.
Nie tylko kodeksy prawne regulują tryb i zasady związane z powoływaniem biegłych i
wydawaniem opinii. Dużą rolę odgrywają tu przepisy wprowadzone przez „Ustawę o ochronie
zdrowia psychicznego”. W myśl jej postanowień nie wolno w dokumentacji dotyczącej badań i
przebiegu leczenia, ale i w dokumentacji wydanej na żądanie uprawnionego organu państwowego
(opiniach sądowo-psychiatrycznych), utrwalać oświadczeń osoby badanej, obejmujących
przyznanie się do popełnienia czynu zabronionego. W praktyce dotyczy to przyznawania się
biegłemu po raz pierwszy do popełnienia czynu, często nie objętego aktualnie toczącym się
postępowaniem. Choć biegły może pytać o wszystko, co jest mu potrzebne do oceny stanu zdrowia
psychicznego badanego, nie wolno mu pytać, czy badany popełnił zarzucany mu czyn. Nawet jeśli
badany przyznaje się do popełnienia przestępstwa, biegły nie może tego faktu zapisać w opinii.
Zadaniem biegłego jest bowiem obiektywna i zgodna ze stanem wiedzy ocena stanu psychicznego,
ocena zdolności rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem, a nie pomaganie
organom procesowym w ustalaniu, czy badany jest, czy nie jest sprawcą czynu. Gdy lekarz,
niezależnie czy występuje w roli biegłego czy też nie, uzyska od badanego informacje, których
zachowanie w tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta
(badanego) lub innych osób, zgodnie z „Ustawą o zawodzie lekarza” (art. 40) nie ma obowiązku
zachowania ich w tajemnicy. Przy tej okazji warto wspomnieć o tym przepisie „Ustawy o ochronie
zdrowia psychicznego” (art. 52), który zabrania przesłuchiwania osób, które z racji swojego
738

zawodu są zobowiązane do zachowania tajemnicy (podobnie jak obrońcy i duchownego) na
okoliczność przyznania się osoby z zaburzeniami psychicznymi do popełnienia czynu zabronionego
pod groźbą kary. „Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego” jednoznacznie określa, że badania
sądowo-psychiatryczne mogą odbywać się w pomieszczeniach służby zdrowia, a nie na terenie
sądu, prokuratury czy policji.

OPINIOWANIE W SPRAWACH KARNYCH
Zasadom powoływania biegłych w sprawach karnych oraz warunkom, jakim podlega wydawanie
opinii, w tym opinii dotyczących oceny stanu psychicznego, poświęcone są artykuły 193-206
kodeksu postępowania karnego z 1997 roku. Kładą one nacisk zarówno na indywidualną
odpowiedzialność biegłego za wydaną opinię niezależnie od liczby biegłych, jak i rodzaju
reprezentowanych przez nich instytucji. Choć kodeks dopuszcza możliwość zwrócenia się o
wydanie opinii do instytucji naukowej lub specjalistycznej, na pierwszym miejscu stawia
możliwość zasięgnięcia opinii biegłego albo biegłych. Nie ma prymatu opinii instytucji nad opinią
indywidualną biegłych. Choć biegli podpisują opinię w zespole przynajmniej dwóch osób, każda z
nich podpisując opinię bierze indywidualną odpowiedzialność za zawartą w niej treść. Ma to swoje
konsekwencje nie tylko w konieczności indywidualnego potwierdzania w sądzie treści opinii, ale i
indywidualnej odpowiedzialności za przedstawienie opinii fałszywej (art. 233 § 4 kk).
Odpowiednie przepisy dotyczące biegłych zawarte są w rozdziale 22 kodeksu postępowania
karnego – „Biegli, tłumacze, specjaliści”.
Art. 193 § 1. Jeżeli stwierdzenie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia
sprawy wymaga wiadomości specjalnych, zasięga się opinii biegłego albo biegłych.
§ 2. W celu wydania opinii można też zwrócić się do instytucji naukowej lub
specjalistycznej.
§3.W wypadku powołania biegłych z zakresu różnych specjalności, o tym, czy mają oni
przeprowadzić badania wspólnie i wydać jedną wspólną opinię, czy opinie odrębne, rozstrzyga
organ procesowy powołujący biegłych.
Art. 194. O dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego wydaje się postanowienie, w którym
należy wskazać:
1) imię, nazwisko i specjalność biegłego lub biegłych, a w wypadku opinii instytucji, w razie
potrzeby, specjalność i kwalifikacje osób, które powinny wziąć udział w przeprowadzeniu
ekspertyzy,

739

2) przedmiot i zakres ekspertyzy ze sformułowaniem, w miarę potrzeby, pytań szczegółowych,
3) termin dostarczenia opinii.
Art. 195. Do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły sądowy, lecz
także osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie.
Art. 198 § 1. W miarę potrzeby udostępnia się biegłemu akta sprawy i wzywa się go do
udziału w przeprowadzeniu dowodów.
§ 2. Organ procesowy może zastrzec swoją obecność przy przeprowadzaniu przez biegłego
niektórych lub wszystkich badań, jeżeli nie wpłynie to ujemnie na wynik badania.
§ 3. W razie potrzeby organ procesowy może wprowadzić zmiany co do zakresu ekspertyzy
lub postawionych pytań oraz stawiać pytania dodatkowe.
Art 199. Złożone wobec biegłego albo wobec lekarza udzielającego pomocy medycznej
oświadczenia oskarżonego, dotyczące zarzucanego mu czynu, nie mogą stanowić dowodu.
Wśród obowiązujących przepisów procedury karnej, innych niż te, które zawarte są w
rozdziale 22 kodeksu postępowania karnego, uwagę zwraca art. 74 kpk, zgodnie z którym
oskarżony jest obowiązany m.in. poddać się badaniom psychiatrycznym i psychologicznym, pod
warunkiem że dokonywane są przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia z
zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają one zdrowiu oskarżonego.
Obowiązek poddania się badaniu psychiatrycznemu i psychologicznemu wydaje się być
zasadny, zapobiec to może trafianiu osób chorych psychicznie do zakładów karnych. Na badania
takie nie godzą się w dużej części osoby chore psychicznie, kierujące się motywacją urojeniową
które w żadnym przypadku nie powinny przebywać w zakładach karnych.
Argumenty, iż trudno przeprowadzić badanie psychiatryczne czy psychologiczne z kimś, kto
sobie tego nie życzy, a zwłaszcza zastosować metody testowe, nie oznaczają jednak, że badanie
takie jest niemożliwe. Sama obserwacja zachowania badanego, jego wypowiedzi, rozmowa z nim
mogą okazać się wystarczające do postawienia trafnej diagnozy psychiatryczno-psychologicznej.

DOWÓD Z OPINII
Postanowienie o wydaniu opinii nie wiąże się jedynie z uzyskaniem wiadomości specjalnych
(opartych na specjalistycznej wiedzy i praktyce). Dopuszczenie dowodu z opinii (opinia jest jednym
z dowodów w sprawie podlegającym swobodnej ocenie organu procesowego) wynika z przesłanki,
że bez tych wiadomości nie można w sposób istotny rozstrzygnąć sprawy. Organ procesowy (sąd,
prokuratura) oceniając

opinię nie czyni tego w
740

sposób dowolny.

Poza zasadami

logiki i

poprawności wnioskowania organ procesowy ocenia opinię pod względem zgodności z
doświadczeniem życiowym i wiedzą ogólną która choć nie jest wiedzą specjalistyczną (zawierającą
wiadomości specjalne), obejmuje pewien jej zakres. Organ procesowy, wydając postanowienie o
dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego (na wniosek stron lub z urzędu) wskazuje imię, nazwisko i
specjalność biegłego, nazwę i siedzibę instytucji (o ile zwraca się o opinie do instytucji), określa
przedmiot, zakres i termin wykonania ekspertyzy i w razie potrzeby formułuje pytania (art. 194
kpk). Biegły składa opinię ustnie, do protokołu lub na piśmie. Opinia taka musi zawierać
sprawozdanie z wykonanych czynności oraz oparte na
nich wnioski.
Kodeks postępowania karnego precyzuje powyższe zagadnienia w następujący sposób:
Art 200 § 1. W zależności od polecenia organu procesowego biegły składa opinię ustnie lub
na piśmie.
§2. Opinia powinna zawierać:
1) imię, nazwisko, stopień i tytuł naukowy, specjalność i stanowisko zawodowe biegłego,
2) imiona i nazwiska oraz pozostałe dane innych osób, które uczestniczyły w przeprowadzeniu
ekspertyzy, ze wskazaniem czynności dokonanych przez każdą z nich,
3) w wypadku opinii instytucji – także pełną nazwę i siedzibę instytucji,
4) czas przeprowadzonych badań oraz datę wydania opinii,
5) sprawozdanie z przeprowadzonych czynności i spostrzeżeń oraz oparte na nich wnioski,
6) podpisy wszystkich biegłych, którzy uczestniczyli w wydaniu opinii.
§3. Osoby, które brały udział w wydaniu opinii, mogą być, w razie potrzeby, przesłuchiwane
w charakterze biegłych, a osoby, które uczestniczyły tylko w badaniach – w charakterze świadków.
Art. 201. Jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna albo gdy zachodzi sprzeczność w samej
opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie, można wezwać ponownie tych samych
biegłych lub powołać innych.
Art 202 § 1. W celu wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego sąd, a w
postępowaniu przygotowawczym prokurator, powołuje co najmniej dwóch biegłych lekarzy
psychiatrów.
§ 2. Na wniosek psychiatrów do udziału w wydaniu opinii powołuje się ponadto biegłego
lub biegłych innej specjalności.
§3. Biegli nie mogą pozostawać ze sobą w związku małżeńskim, ani w innym stosunku, który
mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich samodzielności.
§4. Opinia psychiatrów powinna zawierać stwierdzenia dotyczące zarówno poczytalności
oskarżonego w chwili popełnienia czynu, jak i jego aktualnego stanu zdrowia psychicznego oraz
741

zdolności do udziału w postępowaniu, a w razie potrzeby co do okoliczności wymienionych w art.
93 kodeksu karnego.
Art 203 § 1. W razie zgłoszenia przez biegłych takiej konieczności badanie psychiatryczne
oskarżonego może być połączone z obserwacją w zakładzie leczniczym.
§2. Orzeka o tym sąd, określając miejsce obserwacji. W postępowaniu przygotowawczym
sąd orzeka na wniosek prokuratora.
§3. Obserwacja w zakładzie leczniczym nie powinna trwać dłużej niż 6 tygodni; na wniosek
zakładu sąd może przedłużyć ten termin na czas określony, niezbędny do zakończenia obserwacji. O
zakończeniu obserwacji biegli niezwłocznie zawiadamiają sąd.
§ 4. Na postanowienie, o którym mowa w § 2 i 3, przysługuje zażalenie.
Jak z cytowanych przepisów kodeksu postępowania karnego wynika, tylko biegli
posiadający specjalizację z psychiatrii mają prawo wydawać opinie zarówno o stanie zdrowia
psychicznego, jak i wnioskować o przeprowadzenie szpitalnej obserwacji sądowo-psychiatrycznej,
Jeżeli organ kierujący do badania nie jest zadowolony z opinii, może powołać innych biegłych, ale
nie może bez ich wniosku skierować badanego na obserwację. Kodeks postępowania karnego
określa, co rozumie przez opinie wydane wadliwie, zarówno w zakresie proceduralnym, jak i
zawartych w nich treści. To, czego nie wolno obecnie biegłym pomijać w wydawanej opinii, to –
niezależnie od kierowanych do nich pytań – określenie zdolności badanego do udziału w
postępowaniu i w razie konieczności stwierdzenie przesłanek do zastosowania środków
zabezpieczających.

ZAGADNIENIE POCZYTALNOŚCI W KODEKSIE KARNYM
Kodeks karny nie określa poczytalności jako koniecznego warunku odpowiedzialności karnej za
przestępstwo, lecz definiuje niepoczytalność – będącą zaprzeczeniem poczytalności, jako
okoliczność wyłączającą odpowiedzialność karną. Bada się zatem, czy sprawca jest niepoczytalny,
a nie czy jest poczytalny.
W prawie karnym najważniejsze dla psychiatrii są następujące przepisy kodeksu karnego (w
brzmieniu z 1997 roku):
Art 31 § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia
umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego
znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.
§2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub
742

kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary.
§3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub
odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał lub mógł
przewidzieć.
Określenie niepoczytalności, znajdujące się w kodeksie karnym (art. 31 § 1), zawiera
kryteria medyczne: „choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe, inne zakłócenia czynności
psychicznych” oraz psychologiczne: „niemożność rozpoznania znaczenia czynu” lub „pokierowania
swoim postępowaniem”. Choć kodeks karny nie wymienia przesłanek medycznych w zastosowaniu
przepisów o zmniejszonej (znacznie ograniczonej) poczytalności (art. 31 § 2), przyjmuje się, że są
one takie same jak w § 1, lecz o mniejszym jakościowym i ilościowym natężeniu. Przyjęcie
poczytalności zmniejszonej (znacznie ograniczonej) skutkuje tym, że sprawca odpowiada za swoje
postępowanie, a sąd – choć może, to nie musi – „zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary”.
Ograniczoną poczytalność moglibyśmy zatem wnioskować w przypadkach lżejszych stopni
upośledzenia umysłowego, wyjątkowo w okresie lucidum intervallum w psychozach afektywnych,
w niektórych zespołach psychoorganicznych z rozpoczynającym się otępieniem lub z wyraźnymi
zmianami charakterologicznymi. Tu znajdą się zarówno przypadki średnio nasilonych zaburzeń
psychicznych, będących skutkiem chorób zakaźnych mózgu, jak i zaburzenia osobowości o dużym
nasileniu lub współistniejące z innymi zaburzeniami psychicznymi. O ile pojęcia „upośledzenie
umysłowe” i „choroba psychiczna” nie budzą w znaczeniu opiniodawczym wątpliwości, o tyle
pojęcie „inne zakłócenie czynności psychicznych” obejmuje zarówno stany patologiczne (np.
zaburzenia lękowe, związane ze stresem, głębokie zaburzenia osobowości, zaburzenia popędowe, w
tym niektóre dewiacyjne zachowania seksualne), jak i takie stany fizjologiczne, jak okres
dojrzewania (adolescencji), miesiączka, ciąża, czy też szczególnie silnie wyrażone emocje (gniew,
przerażenie, rozpacz), a nawet skutki intoksykacji. Dla prawa, a również dla psychiatrii, czynnik
etiologiczny jest obojętny, ważne są natomiast te cechy osobowości, które powodują lub ułatwiają
popełnienie przestępstwa przez znaczne ograniczenie zdolności składających się na psychologiczne
kryteria ograniczonej poczytalności.
Niepoczytalność czy poczytalność w znacznym stopniu ograniczona musi mieć miejsce w
czasie czynu, w przypadku przestępstw wieloczynowych zaś albo w ciągu przestępstw ocenę
poczytalności należy odnosić do poszczególnych czynów na nie się składających. Jedynie w
przypadku czynu ciągłego ocenę poczytalności wydaje się wobec tego czynu jako całości. Ocena
poczytalności zawsze musi być odnoszona do konkretnego czynu zabronionego, a nie ustalona w
743

sposób abstrakcyjny.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że nie ma prostej zależności między rozpoznaniem a oceną
poczytalności. Diagnoza objawowa nie przekłada się automatycznie na kryteria poczytalności.

OPINIOWANIE SĄDOWO-PSYCHIATRYCZNE W STANACH
UPICIA ALKOHOLOWEGO
Badania przeprowadzane w różnych krajach zgodnie przyjmują, że w 50-70% wszystkich
wykroczeń przeciwko prawu alkohol odegrał rolę czynnika kryminogennego.
Każde upicie alkoholowe jest stanem zakłócającym prawidłowe funkcjonowanie
świadomości. Z medycznego punktu widzenia każde upicie zaburza zdolność rozpoznania
znaczenia czynu i zdolność pokierowania swoim postępowaniem, bo jest albo chorobą psychiczną
albo innym zakłóceniem czynności psychicznych, czyli wywiera wpływ na stopień poczytalności.
W sytuacji popełnionego pod wpływem alkoholu czynu zabronionego mamy do czynienia z
konfliktem interesów. Z jednej strony poczytalność sprawcy jest wyłączona lub zmniejszona, w
związku z czym zasługiwałby on na łagodniejsze potraktowanie. Z drugiej strony kryminogenny
charakter odurzenia alkoholowego wymaga stanowczej ochrony społeczeństwa przed czynami
nietrzeźwych przestępców. Rozwiązanie tej sytuacji zawarte jest w art. 31 kk, a odpowiedni
paragraf precyzuje warunki konieczne do oceny poczytalności sprawcy. Opisanie tych warunków
jest obowiązkiem powołanych do danej sprawy biegłych psychiatrów, natomiast ich interpretacja
należy do kompetencji sądu lub prokuratury. Biegli decydują, jaki charakter miał stan nietrzeźwości
lub odurzenia, czy powodował on wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. O tym, czy sprawca
to przewidywał lub mógł przewidzieć, rozstrzyga sąd na podstawie całości materiału dowodowego,
włącznie z opinią psychiatryczną i psychologiczną. Do poprzedniej regulacji obecny art. 31 § 3 kk
wprowadził

„stan

nietrzeźwości”

i

skutek

„powodujący

wyłączenie

lub

ograniczenie

poczytalności”. Na przykładzie konstrukcji prawnej zastosowanej w § 3 art. 31 widać, że jest to
rozwiązanie wyjątkowe, gdzie niepoczytalność nie wyłącza winy, a poczytalność ograniczona nie
stanowi przesłanki dla nadzwyczajnego złagodzenia kary. Z sytuacją taką mamy do czynienia, gdy
sprawca

osiągał

stan

niepoczytalności

w

przypadku

dobrowolnego

alkoholowego

lub

narkotykowego odurzenia się i gdy przewidywał albo przynajmniej mógł przewidzieć, że z faktu
tego odurzenia wyniknie wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. Gdy tego jednak nie
przewidywał, a stan odurzenia skutkował bezwzględnie wystąpieniem rzadko spotykanych
„niezwykłych” form upicia, § 3 art. 31 nie ma zastosowania.
744

Podziały i klasyfikacje stanów upić alkoholowych w rzeczywistości nie mają żadnego
znaczenia dla wypowiadania się o poczytalności. Znaczenie ich jest ważne jedynie od strony
określenia precyzyjnych kryteriów diagnostycznych i skutków psychopatologicznych, jakie
wywołuje spożycie alkoholu.
Problem odpowiedzialności karnej pijanych przestępców, który znalazł swoje miejsce w art.
31 § 3 kodeksu karnego, jest kontrowersyjny ze względu na różnice w opiniowaniu o poczytalności
zależne od tego, jaki rodzaj upicia alkoholowego rozpoznano w momencie czynu. Powoływani
biegli lekarze psychiatrzy muszą rozstrzygnąć w opinii, jaki jest wpływ upicia na ocenę zdolności
rozpoznania przez sprawcę znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Trudności w
opiniowaniu w tych przypadkach wynikają głównie z niejednoznacznej klasyfikacji upić
alkoholowych i odpowiadającego im obrazu klinicznego, a tym samym z braku precyzyjnych
kryteriów diagnostycznych. Szczególne znaczenie upicia alkoholowego dla prawa karnego ma
proagresywne działanie alkoholu, które w kategoriach neurobiologicznych wiąże się z obniżeniem
stężenia serotoniny w mózgu. Wśród czynników sprzyjających występowaniu nadużywania
alkoholu i zachowań agresywnych wymienia się predyspozycje charakterologicz-no-środowiskowe,
zaburzenia w socjalizacji w okresie dojrzewania, patologię rodziny, sytuacje konfliktowe i ich
niewłaściwe rozwiązywanie, stosowane postawy przemocy oraz brak dodatnich więzi
emocjonalnych z ojcami. Niezwykle istotne jest zagadnienie wpływu alkoholu na pierwotnie, trwale
uszkodzony mózg. Zmieniony w swej strukturze anatomicznej i funkcjach fizjologicznych
ośrodkowy układ nerwowy jest szczególnie wrażliwy na jednorazową lub przewlekłą intoksykację
alkoholową. Odmienne muszą być przejawy zachowań, w tym także zachowań przestępczych tych,
którzy organiczne uszkodzenie mózgu uzupełniają neurotoksycznym wpływem alkoholu.
Niepełnowartościowość ich ośrodkowego układu nerwowego ujawnia się zazwyczaj na tle
upośledzenia umysłowego, przebytych urazów czaszkowo-mózgowych, przewlekłej intoksykacji
alkoholowej, chorób zakaźnych, zwyrodnieniowych i naczyniowych mózgu oraz innych
niealkoholowych zatruć. Dane dotyczące obrazu klinicznego „organicznie” uwarunkowanej,
nieprawidłowej osobowości wymieniają szereg wspólnych cech łączących ludzi, którzy mają
predyspozycje do reakcji agresywnych, nadużywania alkoholu czy dokonywania przestępstw.
Wspólny wzór osobowości uzupełnia tu zbieżność w lokalizacji uszkodzeń w mózgu. Obraz
kliniczny bardziej zależy od uszkodzenia mózgu niż jego przedurazowej natury. Najczęściej jest
obserwowany u osób z uszkodzeniem płatów czołowych i skroniowych.
W przypadku uszkodzenia zlokalizowanego w płatach czołowych często pojawia się
labilność emocjonalna, słaba kontrola nad bodźcami czy nieadekwatne zachowanie społeczne.
Człowiek taki nie zwraca uwagi na konsekwencje wynikające z własnych zachowań, nie jest też
745


Related documents


PDF Document psych sad
PDF Document s ownik termin w prawnych kdk
PDF Document fabian nadolski 24 03 15
PDF Document oskar yciel publiczny posi kowy oraz pokrzywdzony
PDF Document fabian nadolski 24 03 15 1
PDF Document nieznany swiat nr 03 2011


Related keywords