Altov Obpaliujucyj rozum .pdf

File information


Original filename: Altov - Obpaliujucyj rozum.pdf
Author: Haereticus

This PDF 1.4 document has been generated by PDF-XChange Office Addin / PDF-XChange Printer 2012 (5.0 build 267) [Windows 7 Ultimate x64 (Build 7601: Service Pack 1)], and has been sent on pdf-archive.com on 15/02/2017 at 09:20, from IP address 195.128.x.x. The current document download page has been viewed 405 times.
File size: 962 KB (111 pages).
Privacy: public file


Download original PDF file


Altov - Obpaliujucyj rozum.pdf (PDF, 962 KB)


Share on social networks



Link to this file download page



Document preview


http://argo-unf.at.ua/

Chiba vely nyj i sy nyj toj, u koho vely i syla,
Jakš o slabkych do veršyn svojich pidniaty jomu nesyla?
Rabindranat Tagor

Ja pryjichav u ce prymor ke miste ko, otrymavšy telegramu Prokšyna. Buv kine
žovtnia. Z moria duv cholodnyj viter, š o hostro pach vodorostiamy.
— Doktor žyve na «Škvali», — skazav meni holova mi krady. — Adže my staly
mistom bez roku tyžde . Robitny e selyš e — o š o my take. A «Škval» — ce staryj
paroplav miscevoji liniji. Ta o z vikna vydno… Ni, ni, ce ryba ki šchuny. Trochy dali,
kraj myska, paroplav z vysokym dymarem. Skoro porižu na metal, vin svoje vidslužyv.
— Holova nespodivano rozsmijavsia. — Do nas jako artysty zavitaly, to Andrij Illi jich
tudy ne pustyv. Pryhrozyv, š o pidnime pirat kyj prapor i vyjde v more…
— A kudy dyvy sia radian ka vlada? — zapytav ja.
— Radian ka vlada vrachovuje, š o v selyš i š e nemaje likarni, — vidkazav holova. — Nu, a Prokšyn klasnyj likar. Ja b jomu ne lyše staryj paroplav — š o zavhodno
viddav by.
Na berezi, pidstavyvšy nejaskravomu sonciu opukli orni dnyš a, ležaly schoži na
tiuleniv ovny. Viter nako uvav na ha ku asti, zli chvyli. Vony tiahnulysia do ovniv i
vidstupaly, zalyšaju y na kaminni š nu šyplia u pinu.
«Škval» stojav bilia staroho derevjanoho pirsu. Prokšyna ja znajšov u kajut-kompaniji. Vin zoseredženo vystukuvav š
na drukar kij mašynci.
— Nu o , same v asno, — zradiv vin. — Moja vidpustka zakin uje sia, my rozpo nemo siohodni ž… Cho ete vyprobuvaty na sobi?

***
Spo atku ce bula zvy ajna žurnalist ka ideja. Vona vynykla pivtora roky tomu, v
Kaluzi, kudy ja pryjichav za zavdanniam redakciji. Buv juvilejnyj mityng bilia

pamjatnyka Ciölkov komu, ja zapysuvav te, š o hovoryly promovci. Ideja — u svojemu
pervozdannomu vyhliadi — zapysana tut-taky, u bloknoti, miž dvoma promovamy:
«Pamjatnyk — brošury — su asnyj Ciölkov kyj». Ce ozna aje: a š o, jakby svoho asu
Ciölkov kyj mav sotu astku koštiv, vytra enych na cej pamjatnyk i na cej mityng?
Ja pryhadav brošury, jaki vydavav Ciölkov kyj. Zaraz vony bibliögrafi na ridkis ;
malo chto ba yv ci tone ki, nadrukovani na siromu paperi knyžky z pozna koju «Vydannia i vlasnis avtora». Ciölkov kyj vypuskav jich krychitnymy tyražamy — za svij
rachunok. I o ja podumav: adže j zaraz de praciuju liudy, š o prokladaju taki ž novi
(i tomu š e ne vyznani) šliachy v nauci! Pryjde as, cym liudiam viddadu naležne. Ale
naski ky važlyviše dlia nych otrymaty siohodni cho a b deš yciu majbutnioho vyznannia…
Ja po av pošuky. Koly ja dokladniše rozpovim pro ce: sered velykoji ki kosti prožekteriv ne tak prosto bulo vidšukaty liudej, yji ideji napyše na svojich znamenach
nauka XXI stolittia. Lyše erez pivroku, ta j to cilkom vypadkovo, ja zustriv liudynu,
jaka rozrobliala š
pryncypovo nove. Teper u mojemu spysku devja prizvyš , « udova
devjatka».
Ja vvažav, š o dovede sia vstupaty v bij: koho zachyš aty, š
probyvaty. Ni oho
podibnoho. Visim olovik, movby zmovyvšy tverdyly: «Ranuvato, poky ne treba…» I
lyše devjatyj, Prokšyn, rišu e skazav: «Š o ž, kynemosia v bij. Pislia doslidu».
Prokšyn — sudnovyj likar. Pry peršij zustri i ja podumav, š o epigrafom (jakš o
dovede sia pysaty pro Prokšyna) možna bude vziaty taki riadky z «Dzerkala moriv» Džozefa Konrada: «Pospišaju dodaty, š o vin volodiv š e j inšoju jakistiu, neobchidnoju
spravžniomu moriakovi, — absoliutnoju upevnenistiu u sobi. Bida lyše v tomu, š o cijeju
jakistiu vin buv nadilenyj u zahrozlyvomu stupeni». Take perše vražennia: ne te š ob
nevirne, ale poverchneve. Tak, Prokšyn micno vpevnenyj u sobi. Vin liuby kazaty: «Jak
vidomo, ja ne pomyliajusia». Vsia ri , prote, v tomu, zvidky bere sia upevnenis .
— Zvy ajna genija na ideja, — skazav Prokšyn, koly ja poprosyv pojasnyty, nad
ym vin praciuje. — Vi memo durnia. Natura noho durnia. Spodivajusia, vam dovodylosia zustri aty takoho durnia?.. Duže dobre. Otož, vi memo riadovoho durnia i vvažatymemo, š o vin dorivniuje nuliu na škali rozumovoho rozvytku. Sta gradusam na tij samij
škali chaj vidpovidaje rozumovyj rive Ejnštejna. Škala, zvy ajno, vidnosna. Možna
opuskatysia nyž e nulia i pidnimatysia vyš e sta gradusiv. Otož, ja cho u zapytaty: jaka
za cijeju škaloju «rozumova temperatura» liudstva? Vy rozumijete — vsioho liudstva. V
seredniomu. Nu?
Pytannia bulo ne z lehkych, ja promov av.
— Budemo optymistamy, — prodovžuvav Prokšyn. — Prote i pry najmohutnišomu
optymizmi važko nazvaty cyfru 80 y 60. O vy, napryklad, ski ky u vas gradusiv?
Ja vidpoviv, š o trydcia šis z polovynoju. Za Ce sijem.
Prokšyn schva no usmichnuvsia:
— Vykrutylysia. A zahalom, vy bly ki do istyny. Za najoptymisty nišoju ocinkoju
serednia temperatura liudstva ne vyš a vid trydciaty šesty z polovynoju. Za mojeju škaloju.
Tut ja skazav, š o na te je bezli serjoznych pry yn — istory nych i sociä nych. Za
danymy UNESCO, pivtora mi jardy liudej holoduju . y možna zvynuvatyty jich u
tomu, š o vony vidstaju u rozumovomu rozvytku?
— Ja ne zvynuva uju, — neterplia e zapere yv Prokšyn. — Ja prosto konstatuju
fakty. Po-perše, «serednia rozumova temperatura» nevysoka. Po-druhe, vona pidnimaje sia povoli. Duže povoli.
— Taki rozmovy absoliutno marni, jakš o nemaje itkoji terminologiji. Š o take
rozum? Š o ozna aje — staty rozumnišym?
— Oce dilovyj pidchid! — zradiv Prokšyn.
Rozmova vidbuvalasia v tallinnskom portu. Prokšyn pospišav, asto pohliadav na

hodynnyk. Ale ja vže zrozumiv, š o zaha ni mirkuvannia pro «rozumovu temperaturu»
liudstva povjazani z ymo konkretnym.
Magnitofon ja uvimknuv ne vidrazu. Inodi ce može vse zipsuvaty: liudyna po ynaje
hovoryty derevjanym holosom, zbyvaje sia, ekaje i mekaje.
Stri ka magnitofona
«— Davajte domovymosia tak. Rozum zaležy vid bahatioch ynnykiv. Ale je š
obovjazkove, holovne. Ce — znannia. Obsiah zna . Zaraz vy zapere yte, š o možna buty
znaju ym durnem. Možna. Buvaje i zvorotne: liudyna nepy menna, ale rozumna. Š o ž,
ce vyniatok iz pravyl. A my hovorymo pro vse liudstvo. Tut možlyvyj lyše statysty nyj
pidchid; potribno myslyty pravylamy, a ne vyniatkamy z nych.
Otož, znannia. Ujavi sobi, š o vsi znannia svitu možna prakty no myttievo vklasty
u holovy vsich liudej. Usi znannia svitu… Hotovyj zaholovok, ha?
Nevihlastvo — o grunt, na jakomu roste duris . Holodne nevihlastvo rabiv. Syte
nevihlastvo miš an. Zlobne nevihlastvo fašystiv. I o my znyš ujemo grunt, za jakyj
ipliaje sia korinnia durosti…
Dajte, bu laska, mikrofon, ja trymatymu sam. Vas cia procedura javno vidvolikaje. A ja cho u, š ob vy zrozumily. Otže, š o trapy sia, jakš o vsi znannia svitu stanu
nadbanniam kožnoji liudyny na Zemli?
Vsi znannia — duže nevyzna eno. Zhoden. Skažimo tak: znannia v objemi trydciaty-soroka vyš ych osvit. U riznych pojednanniach.
Pevna ri , liudyna z takoju na ynkoju š e ne zastrachovana vid holodu, chvorob,
stražda . Ale u neji bude imunitet proty nu hy, nerobstva, pyjactva. Znannia — mov
uran: koly jich objem bi šyj vid kryty noji vely yny, po ynaje sia š
na kštalt lanciuhovoji reakciji. Spokij, to niše — zastij, prosto nemožlyvyj.
Pivtora mi jardy liudej holoduju … Vy vykorystaly sy nyj dokaz, ce vkarbuvalosia
v pamja . Ale chiba holod ne vyklykanyj — kine kincem — ny kym rivnem osvity?
— Poklademo, vse navpaky: rive osvity zaležy vid dobrobutu krajiny.
— Ce schože na zjasuvannia pytannia, y vynykla perša kurka z peršoho jajcia y,
navpaky, perše jajce bulo znesene peršoju kurkoju… U zvy ajnych umovach osvita zaležy vid dobrobutu krajiny, a dobrobut — vid zna . Za arovane kolo. Š ob cho u jakij
miri roz aruvaty joho, potribni desiatky rokiv. Naši zasoby i metody nav annia maju
vražaju e malyj koeficijent korysnoji diji.
Vy rozumijete, jaka bezhluzdis ? Je znannia i je holovy. Ale nemaje efektyvnych
zasobiv, š o dozvolyly b za korotkyj termin vklasty vsi znannia u vsi holovy…
Hipnopedija? Ta vy prosto genij! Vy skromny aly, koly kazaly pro trydcia šis z
polovynoju gradusiv. Zaraz vy schopyly su spravy: potribni pryncypovo novi zasoby naannia. Hipnopedija… Š o ž, ce choroša ri . Ale istotni zminy v zaha noliud kych
masštabach vymahaju zasobiv, u tysia i raziv produktyvnišych vid hipnopediji.
Sy nišych, nadijnišych i, holovne, produktyvnišych. Za ekajte do oseni…»
Uve eri v napivtemnij kajut-kompaniji my pyly aj z masyvnych pyvnych kuchliv.
Ja zapytav Prokšyna, omu vin ne proviv prystojnoho osvitlennia. Vin znyzav ple yma:
— Nudno pa katysia z provodkoju. Tut znajšovsia akumuliator, joho vysta aje na
tyžde , potim možna zariadyty v garaži. O i kuchli: vidšukav u bufeti — i harazd. Dribnyci žyttia. Dumaty treba pro inše.
Važko zrozumity, koly Prokšyn hovory serjozno. V usiakomu razi, nechtuvannia
dribnyciamy žyttia na zavažaje Prokšynu vyhliadaty pidtiahnuto, navi frantuvato. Vin
rete no poholenyj, kite i štany akuratno vyprasuvani.
— Vam tut spodobaje sia, — skazav Prokšyn. — Znajete, ja z dytynstva mrijav
cho a b tyžde požyty o tak — na staromu korabli. Vony dyvovyžni, ci stari korabli.
Adže stari mašyny zazvy aj ne vyklykaju žodnych vid uttiv, chiba š o žalis . A korabli… Ja vyris bilia moria, budynok stojav kraj naberežnoji, prosto navproty mojich

vikon buv pry al z takymy o starymy korabliamy. Ja brav knyhy i jšov tudy, naj astiše
na kolisnyj buxyr «Hnom». Bilia vchodu na pry al bula prybyta doška z napysom: «Siuda
ny chody ». Ale storož, š o vi no moro yvsia z vudkoju i chrobakamy, dyvyvsia na mene
z cilkovytoju bajdužistiu. Ja ležav na palubi «Hnoma», na haria ych, šorstkych doškach,
ytav, dumav abo prosto dyvyvsia v more… Z odnoho boku buv port, halaslyvyj, dymnyj.
Z druhoho — bu var z ošatnymy alejamy, schodamy, kvitnykamy. A «Hnom», poskrypuju y lopatiamy kolis, stojav kraj obšarpanoho pry alu, i nikomu do nioho ne bulo dila,
nichto ne ba yv, jakyj vin harnyj. Vin spravdi buv harnyj. Mor ki buxyry z hrebnymy
kolesamy davno ne buduju , vy ne sudi z erevatych ri kovych buxyriv. U «Hnoma» buv
vydovženyj korpus z vysokym zihnutym forštevnem, udova architektura nadbudov (tut
usia ri u proporcijach) i šyrokyj, nachylenyj nazad dymar… Odnoho razu voseny ja
povernuvsia zi školy i poba yv, š o «Hnoma» nemaje. Joho povely na zlam, uchytrylysia
zatopyty v jakycho sta metrach vid bereha i pokynuly. Tam bulo nehlyboko: majže vsia
rubka, dymar, š ohla zalyšylysia nad vodoju. Z bu varu vse bulo vydno. Vtim, nichto ne
zvertav uvahy na zatonulyj korabe , a meni chotilosia revty vid obrazy, ja vperše vtratyv
druha… Uve eri u mene zjavylasia odna dumka, ja zrozumiv, š o slid zrobyty. erez
otyry dni, vno i, pocupyvšy u storoža-rybolova jalyk, ja pidplyv do «Hnoma». Ja poravsia hodyny zo dvi, vymok, vymastyvsia, obder doloni, ale prylaštuvav u dymari vidro
iz zalytym mazutom drantiam ta pryladnav zapaliuva z linzoju. Najbi še moroky bulo
z cym zapaliuva em. Joho potribno bulo vstanovyty duže to no, š ob sonce opivdni zapalylo korobku, nabytu vidlamanymy sirnykovymy holovkamy… Dva dni bula pochmura pohoda, ja bojavsia, jak by moja pirotechnika ne vidvoložylasia. Sonce zjavylosia
lyše na tretij de , u nediliu. Bu var buv poven narodu, ja sydiv kraj moria i ekav. Zapaliuva spraciuvav trochy pizniše, ja vže po av pobojuvatysia, š o rozrachunky nevirni.
Spo atku nad truboju pidniavsia lehkyj bilyj dymok, vidtak dym stav ornym i povalyv,
povalyv… Publika kynulasia dyvytysia. Kartyna dyvovyžna: korabe pid vodoju, ale z
dymaria špary hustyj ornyj dym. A tut š e chvyli: nabihaju na rubku, na dymar —
povna iliuzija ruchu. Spo atku liudy šumily, smijalysia, a potim jako stychly i dovho
ne rozchodylysia… — Prokšyn rozsmijavsia. — Ehe ž, kartyna bula mohutnia! Škoda,
ja ne zdohadavsia todi pidniaty prapor na š ohli…

***
Žurnalistovi asom važ e, niž py mennykovi. Žurnalist ne može vyhadaty heroja,
ne može nadilyty joho za svojim bažanniam tymy y inšymy jakostiamy. Dovody sia
rozhaduvaty rea nych liudej, a ce oj jak neprosto!
U kožnij spravi je svoji male ki chytroš i. Žurnalist kyj expres-analiz polehšy sia,
jakš o vy sprobujete ujavyty, kym bula b liudyna, š o cikavy vas, v inšu epochu — za
jakycho nespodivanych obstavyn. Ja podumky prymiriaju do Prokšyna riznyj odiah.
Kamzol alchimika? Inodi v o ach Prokšyna spalachuje dytia e zachoplennia: o zmišajemo zaraz ce z tym, harne ko nahrijemo, i… Jak že cikavo znaty, š o z cioho vyjde! Ale
u Prokšyna nemaje zovnišnioji solidnosti, organi no vlastyvoji alchimikam, osoblyvo
su asnym. Todi š
take pirat ke? Speršu ja prykydaju: a jakš o zakryty odne oko Prokšyna ornoju povjazkoju? Tak. Teper liu ku v zuby i… Ni, znovu ni oho ne vychody .
Nu harazd, poky moje zavdannia — pereviryty aparat Prokšyna.
Aparat dosy hromizdkyj. Centra nyj post — š
na kštalt trioch abo otyrioch
vyvernutych navyvorit i zhromadženych odyn na odnoho televizoriv. ZP — zapamjatovuju yj prystrij — šafa z magnitnymy barabanamy. Narešti, biörezonator, schožyj na
zaborolo lycar koho šoloma. Siohodni — lyše experyment. Ale koly ZP i spravdi vmišatyme vsi znannia svitu. Zadum Prokšyna v tomu, š ob «uklasty» v holovu liudyny
znannia, mynaju y proces ytannia.

Su asni zapamjatovuju i prystroji možu — pry objemi v deki ka kubi nych decymetriv — nakopy yty informaciju v mi jardy dvijkovych odyny . Š ob «vydaty» kožnu
taku odynyciu, ZP dostatnio tysia noji astky mikrosekundy. A oko zahajne. Šliach informaciji po zorovomu kanalu povjazanyj z podvijnym peretvorenniam energiji. Svitlova
energija zobražennia peretvoriuje sia sitkivkoju oka v biöchimi nu. Vidtak
zdijsniuje sia š e odyn perechid: biöchimi na energija peretvoriuje sia na elektry nu
energiju biöstrumiv, š o jdu zorovym nervom u mozok.
— Ky te zapysuvaty, — poradyv Prokšyn. — Treba zrozumity. Todi ce zapamjataje sia nazavždy. Dyvi sia, jaka vychody mechanika. Vy ytajete knyhu. Pohliad upav
na cyfru y literu. Na sitkivci vynyklo zobražennia. Prote u volokna zorovoho nerva jde
ne same zobražennia. U volokna jde strum. Kožnij literi, kožnij cyfri, vzahali kožnomu
zobraženniu na sitkivci vidpovidaje svoja serija elektry nych impu siv. Sens mojeji ideji
v tomu, š ob podavaty v zorovyj nerv «hotovi» strumy. Chaj liudyna ytaje, ne dyvlia
u knyhu. Oko «rozžovuje» zobražennia duže povoli, i my pidjednujemosia do mozku bezposerednio erez zorovyj nerv z joho sta trydcia ma mi jonamy volokon. Tiamyte? Kožne
volokno — mov okremyj drit. Možna vesty pereda u zi švydkistiu, na jaku zdatni najkraš i ZP. Pytannia je?
Pytannia buly, i Prokšyn pojasnyv — u zaha nych rysach — budovu svoho aparatu.
Ale ce vže ysta technika. Važlyvo inše. Zaraz ja vdiahnu «zaborolo», i vsi znannia, zapysani na magnitnych barabanach ZP, protiahom deki koch sekund «vlizu » meni v holovu. Jak ne dyvno, okrim cioho bezhluzdoho «vlizu », nemaje inšoho slova dlia poznaennia procesu perenesennia zna iz zaliznoho jaš yka ZP do holovy.
Stri ka magnitofona
«— Dlia peršoho experymentu šachy najzru niši. My prokrutymo ciu šarmanku
ki ka raziv, i svit otrymaje dvoch novych grosmejsteriv. Utim, y ne vvesty zvannia grosmejsterissymusa?.. «Dva grosmejsterissymusy» — udovyj zaholovok dlia vašoho reportažu.
— y ti ky znannia roblia liudynu grosmejsterom?
— A š o ž iš e? Znannia i dosvid. Cho ete šykarnu cytatu z Laskera? U vašij žurnalist kij spravi cytaty — velyka ri . Posluchajte, š o kazav svoho asu Lasker: «Hravciv, jakym majster može z uspichom davaty ferzia napered, isnuju mi jony; hravciv, š o
perestupyly cej stupi , možna narachuvaty, pevno, ne bi še verti mi jona, a takych,
jakym majster ni oho ne može daty napered, navriad y nabere sia bi še dvoch-trioch
tysia … Ujavymo sobi teper, š o jakyj majster, ozbrojenyj znanniam svojeji spravy,
cho e nav yty hraty v šachy jakoho chlopcia, š o ne znaje cijeji hry, i dovesty joho do
klasu tych dvoch-trioch tysia hravciv, jaki vže ni oho ne otrymuju napered. Ski ky
asu znadoby sia na ce?» Nu, tut ide rozrachunok: sti ky-to asu na vyv ennia endšpiliv,
sti ky-to — na debiuty, i tak dali. Vsioho dvisti hodyn. «Vytratyvšy dvisti hodyn, chlope ,
navi jakš o vin ne volodije šachovym talantom, maje zrobyty taki uspichy v hri, š o
zajme misce sered cych dvoch-trioch tysia ». Zverni uvahu: dvisti hodyn i majster u
jakosti v ytelia. A v mojij mašyni zibrana vsia šachova premudris svitu. Informacija,
vidpovidna sotniam tysia hodyn…»
Ja ležav u svojij temnij kajuti, prysluchaju
do nevyraznoho šumu. Ja vtomyvsia
za de , meni kortilo spaty, ale, peresyliuju y son, ja vsluchuvavsia u cej šum. I raptom
ja zrozumiv: tak hude mor ka mušlia, jakš o pidnesty jiji do vucha. Staryj korabe hudiv, nena e mor ka mušlia.
Ja zasnuv z dumkoju pro ridkisnyj uspich: taki dni buvaju ne asto, ale vony prynosia v žyttia arivni vidhomony kazok.
Vranci Prokšyna ne vyjavylosia v kajut-kompaniji. Na stoli, pid termosom, ležala
zapyska: «Pišov do chvorych. Snidajte, ne ekajte. U termosi kakao, rešta — na stoli.
Šachy — v tumbo ci».

Mabu , ce smišno, ale ja z ranku prysluchavsia, spodivaju
ulovyty v sobi cho
jaku zminu pislia experymentu. Mene bentežyla skorospišnis toho, š o vidbulosia.
Nadto vže švydkoplynnym buv experyment.
Prokšyn natiahnuv sobi na holovu «zaborolo» i prosydiv tak chvylyny pivtory. Vidtak nastala moja erha. «Zaborolo» bolia e stysnulo skroni. «Po aly», — skomanduvav
Prokšyn, i ja poba yv merechtlyve matove svitlo. O i buly š no prykryti nyžnim š ytkom «zaborola», ale svitlo ja ba yv. Mabu , ce jedyna nezvy ajna deta experymentu.
Svitlo nejaskrave, mjake. Take svitlo (lyše slabše) možna poba yty, jakš o poterty zapliuš eni o i.
— Š o vdiješ, — skazav Prokšyn, — ekzotyky v cij proceduri spravdi zamalo. Ale
same v ciomu syla! Miž namy kažu y, vy prodyvylysia holovne. Ne dovelosia peretynaty
zorovyj nerv, š ob pidjednatysia do mozku. Tiamyte? Sama ideja zjavylasia u mene š e
v instytuti. Pevna ri , u vyhliadi zavdannia, ne bi še. Rokiv šis tomu ja znajšov i vyrišennia. To niše — toj variänt vyrišennia, jakyj vymahav chirurgi noho vtru annia. Liudyni dovelosia b na jakyj as (a možlyvo, i nazavždy) staty slipoju. O vona, ekzotyka!
U neobmeženij ki kosti. A zaraz nemaje ekzotyky: pidjednalysia do zorovoho nerva, a
i cili…
Prokšyn z joho schy nistiu do zovnišnich efektiv i sam trochy žalkuje, š o vse tak
prosto. Koly ja skazav jomu pro ce, vin oholosyv, š o isnuje zakon zberežennia solidnosti:
— V tij y inšij miri solidnis vlastyva kožnij liudyni. I vona nikudy ne može poditysia. Ski ky jiji vidbude v zovnišnij povedinci, sti ky prybude u spravach. I navpaky.
…Na palubi bulo mokro i nezatyšno. U iržavych kaliužach, š o zdryhalysia vid
vitru, plavaly schoži na rybja u lusku šmato ky vidluš enoji farby. Lyše zaraz ja poba yv, naski ky staryj korabe .
Ja povernuvsia do kajut-kompaniji, uziav šachy.
Dobre pamjataju: figury ležaly poriad z doškoju, ja jich mašyna no perebyrav.
Potim poklav na došku oboch ferziv. Navmannia. Š o robyty dali, ja ne znav. Mynulo, pevno, ki ka chvylyn, poky zjavylasia prosta dumka: ne možna ž bez koroliv!
Znovu-taky navmannia, ne dyvlia , ja poklav biloho korolia.
I raptom ja cilkom vyrazno poba yv, kudy slid poklasty ornoho korolia.
Možlyvo, dijalo samonavijuvannia. Možlyvo, vsia ri u symetriji, jaku stvoriuvaly
figury, š o vže stojaly na došci. Ne znaju.
Ja poklav ornoho korolia i vidrazu vid uv š
znajome v roztašuvanni figur. Ce
bulo nepryjemno: sam toho ne bažaju y, ja sylkuvavsia š
pryhadaty. Peresunuv biloho korolia. Povernuv joho na misce. Vidtak peresunuv biloho ferzia… i nastala jasnis .
Vona pryjšla raptovo, bez žodnoji napruhy. Prosto ja teper znav, š o treba poklasty š e
odnu figuru — biloho slona. I ja znav, kudy poklasty slona. Bili maju po aty i vyhraty,
ce takož samo soboju malosia na uvazi. Vtim, ni, ne malosia na uvazi, a zhaduvalosia.
Ja posunuv ferzia. Šach ornomu korolevi. I tut-taky poba yv: tak ne možna. Š e
ora dlia mene ce buv by jedynyj o evydnyj chid. Siohodni ja rozumiv: ni, tak ne možna,
napadaty treba slonom.
…Ja dovho sydiv bilia došky, namahaju
opanuvaty haria kove zbudžennia, š o
ochopylo mene.
o, vlasne, trapylosia?
Ja zvyk stavytysia do idej « udovoji devjatky», jak do oho abstraktnoho. Ci ideji
maly zbutysia v dalekomu majbutniomu. I raptom odna ideja zdijsnylasia zaraz…
Tak, ce trapylosia zaraz. Zi mnoju.
Ja majže ne vmiv hraty v šachy. Lybo , navi tretiorozriadnyk mih daty meni
napered ferzia. I o znena ka zjavylasia zdatnis rozumity, š o vidbuvaje sia na šachivnyci.
Mozok — dyvovyžna mašyna. Treba lyše zabezpe yty jiji vdosta pa nym… y ne
pro ce Prokšyn kazav naperedodni?

Stri ka magnitofona
«— Jake afrykan ke plemja vyroblialo horš yky z hlyny, š o mistyla uran. Z pokolinnia v pokolinnia lipyly horš yky. erez ruky cych liudej projšla taka ki kis uranu,
o energiji — jakby jiji vdalosia vydilyty — vysta ylo b na elektryfikaciju polovyny afrykan koho kontynentu. Ale plemja ba ylo v hlyni lyše zvy ajnu hlynu… Majže tak my
vykorystovujemo svij mozok. Na rivni liplennia horš ykiv. A koly chto praciuje jak slid,
my vražajemosia: ach, dyvi sia, ach, genij… Stverdžuju: rive , jakyj my nazyvajemo genija nym, — ce i je norma nyj rive roboty liud koho mozku. Ni, ja ne tak skazav: ne je,
a maje buty. Rozumijete?
— Rozumiju, š o ž tut ne zrozumity. Ale sumnivajusia. Vychody , š o nemaje pryrodženych zdibnostej… Ehe ž, ale jak buty z muzy nymy zdibnostiamy? Abo z matematy nymy? Peredaju sia vony po spadkovosti y ni?
— Ni j š e raz ni! Pryrodženych zdibnostej ne isnuje. Po spadkovosti peredaju sia
lyše zadatky… Jak by vam nao niše pojasnyty… O . Narodylasia liudyna i otrymala
oš adknyžku z pevnoju sumoju. Zadatok inodi trochy bi šyj, inodi trochy menšyj, ale ce
lyše zadatok! Vidrazu ž po ynaju nadchodyty novi vnesky, i u vici pjaty-vo my rokiv
pervynna suma huby sia v novych vneskach. Dytyna, jaka mala spo atku desia kopijok, može nabraty do vo my rokiv sto karbovanciv. A vunderkind, š o mav u peliuškach
genety nu troja ku, može do tych samych vo my rokiv dopovzty do ervincia. Navi u
muzyci. Napryklad, Leon jev experymenta no pokazav, š o taka zdatnis , jak zvukovysotnyj sluch, ne peredaje sia genety no, a vychovuje sia.
— Prypustymo. Ale omu rozumovi zdibnosti ne peredaju sia po spadkovosti?
— Ta prosto tomu, š o vony porivniano molodi i organizm š e ne nav yvsia jich
peredavaty. Vtim, tut je pikantna deta . Peredaju sia osoblyvosti, jaki korysni v boro bi
za isnuvannia. A rozumovi zdibnosti — v ciomu sensi palycia z dvoma kinciamy. Vy ž
uly pro takyj tvir — «Lycho z rozumu»… U organizmu ne bulo osoblyvych pry yn naytysia peredavaty vsiliaki tam poety ni i matematy ni zdibnosti. Tak ot: liudy otrymuju vid narodžennia pryblyzno odnakovi mizky. Kožna liudyna narodžuje sia zi zdatnistiu nabuvaty zdibnostej. I, jakš o chto može staty genijem, zna , v pryncypi genija nis dostupna vsim. omu ž vona take ridkisne javyš e? Z konvejera schodia avtomobili. Kožen avtomobi maje, zvisno, svoji indyvidua ni osoblyvosti. Ale jakš o švydkis
danoho typu mašyny pivtorasta kilometriv, to u vsich mašyn vona pryblyzno taka. U
odnijeji na pja kilometriv bi ša, u inšoji na pja menša, ale ce vže prypustymi vidchylennia. A z myslenniam… Mašyna, jaku my nazyvajemo «mozok», vykorystovuje sia
nadzvy ajno dyvno. Z tysia i takych mašyn lyše odynyci rozvyvaju projektnu švydkis .
Rešta dosy mliavo povzu … I ce vvažaje sia za normu! Vsia ri u tim, š o avtomobili
maju bahato benzynu. A mašyna, š o imenuje sia «mozok», lyše zridka maje vdosta
chorošoho pa noho. Ja kažu pro znannia. Zapravte dostatnioju ki kistiu cioho pa noho
bu -jakyj mozok, i vin das projektnu švydkis . Trochy bi šu, trochy menšu — ale bilia
hrany noji meži!..»
Chymerna ce štuka — projavlennia zna , «vkladenych» u holovu aparatom Prokšyna. Zdaje sia, ja znajšov vdale slovo: projavlennia. Spravdi, ce duže schože na postupove vynyknennia fotozobražennia. Potencijno isnuju e u fotoemu siji zobražennia š e
prychovane, nevydyme, i potriben projavnyk, š ob zrobyty joho javnym. Tak i z projavlenniam zna .
Jaka astyna zna zhaduvalasia — proces dyvovyžnyj i asom nelehkyj. A inodi
ja sam pryjmav rišennia. Tak, dobre pamjataju, š o sam pryjšov do vysnovku: ne možna
jty ferzem. Ujavyv sobi vidpovidnyj chid ornych, poba yv poda šyj rozvytok hry i zrozumiv, š o treba chodyty slonom. I lyše potim, zrobyvšy cej chid, podumav: zvisno, pozycija maje buty takoju, ce ž etiud Troji koho! O najkraš yj chid ornych. Teper šach
ferzem. ornyj koro pospišaje do svoho ferzia. Pizno! Bili žertvuju slona. Šach ornomu

korolevi i vyhraš.
Ja nijak ne mih osvojitysia z dumkoju, š o naspravdi omu nav yvsia. V holovi ne
bulo žodnych «šachovych dumok». I vse-taky ja š ojno vyrišyv etiud Troji koho, pro jakyj
dosi navi ne uv.
Uže erez de , koly zna na astyna šachovoji premudrosti «projavylasia», ja zvyk
do «efektu vchodu» (terminologija Prokšyna). Teper ja «vid uvaju» svoji šachovi znannia.
Vony «vid uvaju sia» to nisi ko tak, jak i inši znannia, oderžani zvy nymy šliachamy.
I lyše zridka serce zavmyraje vid radisnoho zdyvuvannia. Tak bulo v dytynstvi,
koly, nav yvšy plavaty, ja vperše zaplyv daleko v more…
Prokšyn zjavyvsia bez verti druha — mokryj, holodnyj, veselyj — i z poroha spytav:
— Zitnemosia? Odnu partiju, ha? Potim obid i znovu do ve ora šachy. Jak programa, hody sia?
Programa hodylasia, ale, sivšy za šachovu došku, my zabuly pro as. Hra prochodyla v strimkomu tempi. Stroho kažu y, spo atku my navi ne hraly. My prosto zhaduvaly partiji. Rozihruvavsia debiut, i duže skoro odyn z nas pryhaduvav, š o podibna
pozycija vže bula pry zustri i takych-to šachistiv na takomu-to turniri.

***
Stri ka magnitofona
«…— Vy zapysujete?
— Tak. A š o, koly ja požertvuju pišaka?
— Naviš o?
— Poklyk duši… Stryvajte, ta ž tak bulo v etvertij partiji Ejve — Boholiubov!..
— Ehe ž. Neveningen, dvadcia vo myj rik. U cij pozyciji orni požertvuvaly pišaka.
vin, vaš poklyk duši! Znannia. Vrešti-rešt lyše znannia!
— A vse-taky naviš o ja povynen viddavaty pišaka?
— Vidkryvaju sia liniji…
— Ejve mih oholosyty šach konem, ale zrobyv inšyj chid…
— Tak, oberežnišyj. Slonom.
— Š o ž, perevirymo…»
Z kožnoju hodynoju my hraly vse upevneniše i samostijniše. Po aly astiše pomiaty prorachunky, prypuš eni kymo v analogi nij pozyciji. Šukaly i znachodyly sy niši
prodovžennia. Hra zbaha uvalasia dumkamy i vid uttiamy, po ynala prynosyty estety nu nasolodu.
o ja zazvy aj vid uvav, hraju y v šachy?
Dosadu — jakš o ne pomityv chorošoho chodu. Strach — jakš o prypuskavsia pomylky i suprotyvnyk mih jiji vykorystaty. Radis — jakš o suprotyvnyk «progavyv» figuru. I š e nu hu, nesterpne o ikuvannia, poky suprotyvnyk zroby chid i možna bude
znovu po aty dumaty… Ubohi vid uttia! Ja skydavsia na slipcia, š o sydy pered scenoju, na jakij vystupaju inozemni artysty. Slipe ne ba
artystiv, ta do toho ž vony
hovoria užoju movoju, z jakoji vin znaje lyše ki ka desiatkiv sliv… I raptom o i nabuvaju zdatnis ba yty kožen ruch artystiv, kožen jich žest. Raptom zi sceny po ynaje
lunaty ridna mova, napovniuju sia sensom intonaciji j pauzy…
O vo mij ve ory my poobidaly: konservy, cholodne moloko i š e š .
My pospišaly. Nas ekala nedohrana partija.
Zaraz ja ne možu pryhadaty, koly po alasia «ni yjna smuha».
Ja ne vidrazu zrozumiv, š o ozna aju use astiši ni yji. Zdavalosia, ni yji zakonomirni: my hrajemo, obhovoriujemo pozyciji, ba ymo možlyvi pomylky (i, pryrodno, jich
ne robymo), vybyrajemo najbi š sy ni chody — i z jakoji myti partija jde do ni yjeji.
Prokšyn peršym pomityv «ni yjnu smuhu» i zaproponuvav hraty mov ky. My švydko rozihraly try partiji. Try ni yjich.


Related documents


altov obpaliujucyj rozum
a i b strugacki maluk
altow obpalujuczyj rozum
a i b strugacki maluk abc
a i b strugacki ponedilok pocynajetsia v subotu
asimov isaac kinec vicnosti

Link to this page


Permanent link

Use the permanent link to the download page to share your document on Facebook, Twitter, LinkedIn, or directly with a contact by e-Mail, Messenger, Whatsapp, Line..

Short link

Use the short link to share your document on Twitter or by text message (SMS)

HTML Code

Copy the following HTML code to share your document on a Website or Blog

QR Code

QR Code link to PDF file Altov - Obpaliujucyj rozum.pdf