PDF Archive

Easily share your PDF documents with your contacts, on the Web and Social Networks.

Share a file Manage my documents Convert Recover PDF Search Help Contact



teorie uzaleznien przeglad red. m. jedrzejko .pdf


Original filename: teorie_uzaleznien_przeglad_red._m._jedrzejko.pdf
Title: jedrzejko4.indd
Author: Krzys

This PDF 1.3 document has been generated by PScript5.dll Version 5.2.2 / Acrobat Distiller 5.0.5 (Windows), and has been sent on pdf-archive.com on 15/03/2017 at 01:39, from IP address 87.205.x.x. The current document download page has been viewed 323 times.
File size: 1.1 MB (164 pages).
Privacy: public file




Download original PDF file









Document preview


Współczesne
teorie uzależnień
od substancji
psychoaktywnych

Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora

Współczesne
teorie uzależnień
od substancji
psychoaktywnych

redakcja naukowa MARIUSZ JĘDRZEJKO

Pułtusk – Warszawa 2009

Opracowanie powstało
w ramach programu edukacyjno-badawczego EPIKUR.pl®
oraz programu profilaktycznego Fundacji „PEDAGOGIUM”
Recenzenci:
prof. dr hab. Marek Konopczyński – Pedagogium Wyższa Szkoła
Pedagogiki Resocjalizacyjnej
prof. zw. dr hab. n. biolog. Krzysztof Jędrzejko – Śląski Uniwersytet
Medyczny
Redakcja: Zespół
Redakcja graficzna: Anna Chaberska
© Copyright by Mariusz Jędrzejko, 2009
Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części
niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej,
fotograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorów i Wydawców.

Wydawcy:
Akademia Humanistyczna im. A. Gieysztora
ul. Daszyńskiego 17, 06-100 Pułtusk
tel./fax (48-23) 692 50 82
e-mail: rektorat@ah.edu.pl
internet: www.ah.edu.pl
Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR
03-982 Warszawa, ul. Dedala 8
tel. 0-602-247-367. fax 613-53-03
e-mail: oficyna@aspra.pl
www.aspra.pl

ISBN 978-83-7549-070-1
ISBN 978-83-7545-047-7

Spis treści

Wprowadzenie – MAREK KONOPCZYŃSKI . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Rozdział I
Człowiek a uzależnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
ANNA KOWALEWSKA
1.1. Konsekwencje wynikające z przyjmowania
substancji psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

Rozdział II
Zasięg i znaczenie zjawiska używania, nadużywania
i uzależnienia od substancji psychoaktywnych. . . . . . . . . . . . 23
KRZYSZTOF A. WOJCIESZEK, MARIUSZ JĘDRZEJKO
2.1. Podstawy epidemiologii używania substancji
psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
2.2. Znaczenie społeczne zjawiska używania substancji
psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

Rozdział III
Dostępność jako podstawowy powód używania substancji
psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
KRZYSZTOF A. WOJCIESZEK
3.1. Decydująca rola dostępności substancji
psychoaktywnych w ich używaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
3.2. Różne rodzaje dostępności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
3.3. Dostępność kulturowa i prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

5

Spis treści

Rozdział IV
Uzależnienia – wybrane pojęcia i definicje . . . . . . . . . . . . . . . 43
MARIUSZ JĘDRZEJKO, ANNA KOWALEWSKA
4.1. Uzależnienie od substancji psychoaktywnych
– istota problemu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.1.1. Podstawowe definicje i pojęcia związane z uzależnieniem
od substancji psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.1.2. Kluczowe definicje uzależnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.2. Substancje psychoaktywne i ich podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
4.3. Toksykomania i jej zakres przedmiotowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.4. Rodzaje uzależnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.5. Mechanizmy uzależnień od substancji psychoaktywnych . . . . 61
4.5.1. Fazy uzależnienia alkoholowego i narkotykowego . . . . . 63
4.6. Zdrowie a substancje psychoaktywne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

Rozdział V
Teorie uzależnień od substancji psychoaktywnych . . . . . . . . 77
MARIUSZ JĘDRZEJKO, ALICJA NEROJ,
KRZYSZTOF A. WOJCIESZEK, ANNA KOWALEWSKA
5.1. Biologiczne teorie uzależnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.1.1. Uzależnienie jako zaburzenie uczenia
asocjacyjnego związanego z dopaminą – koncepcja
Gaetano’a Di Chiary. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.1.2. Model procesów przeciwstanych Richarda L. Solomona
i teoria allostazy George’a F. Kooba
i współpracowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.1.3. Teoria „sensytyzacji zachęt” Terry’ego E. Robinsona
i Kenta C. Berridge’a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.2. Koncepcje genetyczno-behawioralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.2.1. Psychobiologiczna koncepcja osobowości
Roberta C. Cloningera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.3. Teorie psychologiczne uzależnień od substancji
psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.3.1. Psychoanalityczna koncepcja
Zygmunta Freuda a uzależnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5.3.2. Uzależnienia w perspektywie teorii
Dezintegracji Pozytywnej Kazimierza Dąbrowskiego . .
5.3.3. Koncepcja C.J. Frederica jako przykład
behawioralnego wyjaśnienia przyczyn
powstawania mechanizmu uzależnienia . . . . . . . . . . . . .
6

78

80

83
86
88
89
92
93
97

99

Spis treści

5.3.4. Uzależnienia w świetle społeczno-poznawczej
teorii uczenia się Alberta Bandury. . . . . . . . . . . . . . . . . 100
5.4. Teorie środowiskowe, akcentujące rolę (wpływ) rodziny
w powstawaniu uzależnień od substancji psychoaktywnych . . . .104
5.4.1. Teoria percepcji środowiska rodzinnego Freda Streita 105
5.4.2. Homeostatyczny model rodziny narkomańskiej
Duncana H. Stantona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
5.4.3. Zgeneralizowany model interakcji społecznych
Denise B. Kandel i współpracowników . . . . . . . . . . . . . 111
5.4.4. Teoria interakcji rodzinnych Judith S. Brook . . . . . . . . 113
5.5. Socjologiczne teorie uzależnień od substancji
psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.5.1. Teoria anomii Roberta K. Mertona . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
5.5.2. Teoria zróżnicowanych możliwości
Richarda A. Clowarda i Lloyda E. Ohlina
oraz poglądy Alberta K. Cohena i Waltera B. Millera . 123
5.5.3. Teoria niezrównoważonego rozwoju jako
stymulatora powstawania subkultur i zachowań
dewiacyjnych Mariusza Jędrzejko
i Wiesława Bożejewicza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
5.5.4. Teoria etykietowania Howarda S. Beckera . . . . . . . . . . 132
5.5.5. Teoria kontroli społecznej Travisa Hirschiego
i integracyjna teoria zachowania przestępczego
Marca LeBlanca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
5.6. Teorie naukowe a współczesna profilaktyka używania
substancji psychoaktywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
5.6.1. Teorie społecznego uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
5.6.2. Teoria uzasadnionego działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
5.6.3. Teoria zachowania problemowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
5.6.4. Teoria substancji „torujących drogę” . . . . . . . . . . . . . . . 144
5.6.5. Teoria przywiązania J. Bowlby’ego. . . . . . . . . . . . . . . . . 145
5.6.6. Teoria Odporności (Resilience). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
5.7. Filozoficzne podejście do problemu uzależnień
– wybrane problemy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
5.7.1. Zainteresowanie filozoficznym tłem używania
substancji wynikające z doświadczeń terapeutycznych . . . . . 148
5.7.2. Wyjaśnienia G. F. Hegla
5.7.3. Wyjaśnienia z pozycji interakcjonizmu społecznego
(Jamesa, Meada) i ich zastosowanie w wyjaśnianiu
fenomenu AA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
7

Spis treści

5.7.4. Koncepcja personalistyczna w ujęciu
tomizmu konsekwentnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152

Zamiast zakończenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
Wybrana literatura tematu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161

8

Wprowadzenie
We współczesnej literaturze socjologicznej, pedagogicznej, psychologicznej i medycznej często
podejmowane są problemy uzależnienia. Zainteresowania naukowe tą problematyką nie są przypadkowe, a badania nad przyczynami uzależnienia się
człowieka od substancji psychoaktywnych oraz różnych zachowań mają już ponad 100-letnią tradycję.
Od kilkudziesięciu lat natomiast mamy do czynienia z prawdziwym boomem różnych teoretycznych
wyjaśnień alkoholizmu, nikotynizmu i narkomanii.
Z kolei w ostatnich dekadach pojawiła się konieczność
analizy wielu nowych uzależnień, zwłaszcza występujących w cyberprzestrzeni oraz związanych z pracą.
Doszły do tego stwierdzane przez psychologów i lekarzy diagnozy uzależnienia od człowieka, zachowań,
jedzenia. Okazuje się bowiem, że setki milionów ludzi
na świecie mają problem z powiedzeniem NIE, przerwaniem, odmówieniem, zaprzestaniem niebezpiecznego zachowania czy działania.
Ocenia się, że na świecie ponad 120 mln ludzi zażywa narkotyki w sposób, który wskazywałby na
uzależnienie od nich, wielokrotnie więcej wykazuje
cechy uzależnienia od alkoholu, a liczba nałogowych
palaczy tytoniu jest trudna do rzetelnego ocenienia.
Nie wiemy też ilu na świecie jest hazardzistów, osób
uzależnionych od multimediów (to najszybciej rozwijające się uzależnienie), zakupoholików, ofiar uzależnienia od kompulsywnych zachowań seksualnych,
uzależnionych od pracy (pracoholizm). Typy różnych
uzależnień można by rozwijać w kolejnych zdaniach.
Jednakże nie to jest celem poniższego opracowania.
Powstało ono w wyniku dyskusji toczonych wśród
pedagogów, przedstawicieli nauk medycznych i socjologów zajmujących się problemami współczesnych
9


Related documents


czlowiek wobec uzaleznien
teorie uzaleznien przeglad red m jedrzejko
s michalkiewicz projekt konstytucji rp min
pwgo porgram 1
sds classic
report1


Related keywords




Copy tag