PDF Archive

Easily share your PDF documents with your contacts, on the Web and Social Networks.

Send a file File manager PDF Toolbox Search Help Contact



MTarikhi (@No Atheism) .pdf



Original filename: MTarikhi (@No_Atheism).pdf
Title: مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین
Author: محمد بن عمر الكردي

This PDF 1.5 document has been generated by Microsoft® Word 2013, and has been sent on pdf-archive.com on 24/08/2017 at 11:50, from IP address 5.120.x.x. The current document download page has been viewed 211 times.
File size: 983 KB (36 pages).
Privacy: public file




Download original PDF file









Document preview


‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫‪1‬‬

‫مرویات تاریخی‬
‫بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫تألیف‬

‫حممد بن عمر الکردي‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫مشخصات‬
‫عنوان‪ :‬مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬
‫نویسنده‪ :‬محمد بن عمر الکردی‬
‫ناشر‪ :‬رد شبهات ملحدین‬
‫تاریخ انتشار‪ :‬تابستان ‪6931‬‬
‫موضوع‪ :‬تاریخ اسالم‪ ،‬علوم حدیثی‬

‫کلیه حقوق برای ناشر و مؤلف محفوظ است‬

‫‪www.No-Atheism.net - telegram.me/No_Atheism‬‬

‫به اطالع خوانندگان گرامی میرسانیم که برای ارتباط با مؤلف و ارائهی‬
‫پیشنهادات و انتقادات خود پیرامون این نوشتار‪ ،‬میتوانید با حساب تلگرام‬
‫‪ @IslamDeffBot‬مکاتبه فرمایید و دیدگاههای ارزشمندتان را به سمع ما‬
‫برسانید‪ .‬در صورت امکان‪ ،‬از انتقادات و پیشنهادات شما عزیزان در ویرایشهای‬
‫بعدی این نوشتار بهره خواهیم گرفت‪.‬‬

‫‪2‬‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫‪3‬‬

‫فهرست مطالب‬
‫پیشگفتار‪4 ..................................................................................................................................‬‬
‫تاریخ اسالم‪ ،‬کتب سیره و مغازی ‪1 .......................................................................................‬‬
‫اسباب اهتمام امت اسالمی به تدوین تاریخ ‪3 .....................................................................‬‬
‫کتب تاریخی که به شهرت رسیدهاند ‪66..............................................................................‬‬
‫جایگاه اسناد در امت اسالمی ‪64............................................................................................‬‬
‫آیا روایات تاریخی نیز محتاج بررسی هستند؟! ‪52..............................................................‬‬
‫پاسخ به دو اشکال ‪93............................................................................................................‬‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫‪4‬‬

‫پیشگفتار‬
‫تاریخ در لغت به معنای شناساندن وقت است ‪ 6‬و در اصطالح و عرف برای روایت و‬
‫نقل حوادث تاریخی و رویدادهای مربوط به زمان گذشته به کار میرود‪ .‬همانگونه که در‬
‫ازای نقل احادیث‪ ،‬علم حدیث را به عنوان معیار قرار دادهاند‪ ،‬در ازای تاریخ نیز علم تاریخ‬
‫را میزان سنجش قرار میدهند‪ .‬اما علم تاریخ به چه معناست؟ علم متضاد جهل و به معنای‬
‫شناختن است‪ ،‬و راغب اصفهانی (‪ 235‬هـ) آن را «ادراک حقیقت یک چیز» ‪ 5‬میداند‪ ،‬در‬
‫سطور قبلی نیز معنای لغوی تاریخ را بیان کردیم‪ .‬لکن از حیث اصطالحی‪ ،‬علم تاریخ‪،‬‬
‫علمیست که در زمان و احوال آن و هر چیزی که از حیث تعیین متعلق به آن باشد‪ ،‬بحث‬
‫میکند‪ 9 .‬همچنین گفته شده که علم تاریخ‪« ،‬علم بررسی حوادث گذشته است‪ ،‬دانشی که‬
‫بر مبنای آن انسان این امکان را پیدا میکند که بگوید اتفاقات تاریخی در یک تداوم زمانی‬
‫حادث شده است‪».‬‬
‫بشر از دیرباز به دانستن پیشینهی خود عالقهمند بوده‪ ،‬و راهی که برای آن یافت‪ ،‬ابتدا‬
‫شنیدن و سپس به یادگار گذاشتن آن بود‪ ،‬که در حالت کلی دادههای تاریخی از این منابع‬
‫حاصل می شوند؛ گاهی نقل شاهدان عینی و ناظران واقعی منبع پژوهشگران هستند‪ ،‬گاهی‬
‫از بقایا و اثرات بهجامانده مانند سکهها و سنگنوشتهها و‪ ...‬استفاده میشود‪ .‬به هر حال‬
‫چیزی که باید دانست‪ ،‬آن است که این دادهها‪ ،‬مورد تساهل قرار گرفته و ممکن است اگر‬
‫تحلیلی علمی و دقیق صورت نگیرد‪ ،‬بعضی از دادههای موجود گمراهکننده باشد‪ .‬همچنین‬
‫امکان جعل و تحریف در تاریخ فراهم بوده و مقاصد مختلفی در این طریق دنبال شده‬
‫است‪.‬‬

‫‪ .6‬الصحاح للجوهری‪ ،‬دار العلم للمالیین‪ ،‬ج ‪ ،6‬ص ‪464‬‬
‫‪ .5‬المفردات فی غریب القرآن‪ ،‬دار القلم‪ ،‬ص ‪243‬‬
‫‪ .9‬المختصر فی علم التاریخ للکافیجی‪ ،‬عالم الکتب‪ ،‬ص ‪22‬‬

‫‪5‬‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫جای هیچ انکاری ندارد که نویسندگان غربی معاصر‪ ،‬دور جدیدی در مطالعه و تحقیق‬
‫در سیرهی پیامبر ‪ ‬و تاریخ اسالم داشتهاند؛ غالب ایشان در این طریق به ذکر اخبار‬
‫نادرست و باطل پرداختهاند و به همین اکتفا نکرده‪ ،‬بلکه استنباطهای شخصی خود را با‬
‫غرضورزی و تفسیرهای دور و دراز‪ ،‬به این اخبار افزودهاند! در سالهای اخیر نیز اهل‬
‫باطل برای اثبات ادعاها و رسیدن به مقاصد شوم خود‪ ،‬ما را به تسامح میخوانند‪ ،‬و یا بعضاً‬
‫طلبکار و مدعی می شوند که تاریخ نیاز به هیچ بررسی ندارد و هر چه که نقل شده مقبول‬
‫است! البته جای بسی تعجب دارد که معترضان و معاندان‪ ،‬معجزات پیامبر اسالم ‪ ‬که‬
‫توسط همین مؤرخین نقل و بازگو شده را نمیپذیرند‪ ،‬اما اخباری که در خصوص جنگها‬
‫و عدد کشتارها وارد شده را حقیقت محض و تاریخ قطعی میدانند‪ ،‬تو گویی که خود‬
‫شاهد این حوادث بودهاند‪ ،‬و یا اینکه این اخبار وحی منزل و از جانب خداست!‬
‫در این نوشتار بصورت مختصر به معرفی تاریخ اسالم و بیان اهمیت سند و تطبیق علم‬
‫نقد حدیث بر تاریخ روایی خواهیم پرداخت‪ ،‬و از پروردگار یکتا میخواهیم که این کوشش‬
‫را عملی مخلصانه برای وجه خود قرار داده‪ ،‬و ما را برای هر آنچه میپسندد و بدان رضایت‬
‫دارد‪ ،‬موفق بگردان د‪ ،‬و او را برای یاری و توفیقش در راه خدمت به این دین و منهج‬
‫سپاسگزاریم‪.‬‬
‫وصىل اهلل وسلم عىل نبينا حممد وعىل آله وأصحابه‪ ،‬ومن تبعهم بإحسان إىل يوم الدين‬
‫كتبه العبد الفقري إىل اهلل‪ :‬حممد بن عمر الکردي‬
‫‪ 81‬ذو القعدة ‪8341‬‬

‫‪6‬‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫تاریخ اسالم‪ ،‬کتب سیره و مغازی‬
‫اگر بگوییم که مسلمانان در علم تاریخ نوآوری کرده و در آنچه پدید آوردند نظیری در‬

‫گذشته نداشتهاند‪ ،‬راه مبالغه نپیمودهایم‪ .‬جرجی زیدان مسیحی مینویسد‪« :‬مسلمانان بیش‬
‫از هر ملت دیگر (به استثنای ملل عصر جدید) در تاریخ پیشرفت کرده و کتاب نوشتند‪ .‬به‬
‫صورتی که در کشف الظنون نام ‪ 6933‬کتاب تاریخی ذکر شده است و این عدد به جز‬
‫کتابهایی است که در شرح آن تواریخ نوشته شده است‪».‬‬

‫‪4‬‬

‫زمانی که پیامبر عظیمالشان اسالم ‪ ‬چشم از حیات دنیوی فرو بسته و به رفیق اعلی‬
‫پیوستند‪ ،‬صحابه و یاران ایشان باقیماندند که مجموعاً اتفاقات اسالم از زمان بعثت تا وفات‬
‫پیامبر ‪ ‬را شاهد بوده ‪ ،‬و عهد جاهلیت را نیز خود دیده و یا چیزهایی بصورت روایات‬
‫و اخبار از آن شنیده بودند‪ .‬پس از صحابه‪ ،‬تابعین و افراد پس از ایشان آمدند که به نوعی‬
‫شاگرد صحابه هستند و اتفاقات را از زبان ایشان شنیده‪ ،‬به خاطر سپرده‪ ،‬و به دیگران منتقل‬
‫کردهاند‪ .‬محققین‪ ،‬سیره نویسان و راویان تاریخ صدر اسالم را به طبقاتی تقسیم کردهاند‪ ،‬که‬
‫در طبقهی اول ابان بن عثمان (‪ 632‬هـ) ‪ ،2‬عروة بن زبیر (‪ 34‬هـ) ‪ ،1‬شرحبیل بن سعد (‪659‬‬

‫‪ .4‬تاریخ تمدن اسالم‪ ،‬ترجمه علی جواهر کالم‪ ،‬امیر کبیر‪ ،‬ص ‪239‬‬
‫‪ .2‬ایشان فرزند أمیر المؤمنین عثمان بن عفان ‪ ‬هستند که اهل فقه بوده و ابو بکر بن حزم‬
‫قضاوت را از ایشان آموخته است‪ ،‬و در تمام کتب سته از ایشان روایت شده است‪ ،‬جز صحیح‬
‫بخاری که امام بخاری روایتش را در ادب مفرد نقل میکند‪.‬‬
‫‪ .1‬امام عروة بن زبیر ‪ ،‬نوهی ابی بکر صدیق ‪ ‬و از فقهای هفتگانه مدینه است که در تمام‬
‫کتب سته به روایتش احتجاج شده و از فضائلش آن است که در فتنههای زمان خود داخل نشد‪.‬‬

‫‪7‬‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫هـ) ‪ 7‬و وهب بن منبه (‪ 664‬هـ) ‪ 4‬به چشم میخورند‪ .‬در طبقهی بعدی محمد بن مسلم‬
‫زهری (‪ 652‬هـ) ‪ ،3‬عبد اهلل بن ابی بکر االنصاری (‪ 692‬هـ) ‪ 63‬و عاصم بن عمر بن قتادة‬
‫(‪ 653‬هـ) ‪ 66‬و در طبقهی بعدی‪ ،‬موسی بن عقبة (‪ 646‬هـ) ‪ 65‬و معمر (‪ 624‬هـ) ‪ 69‬و محمد‬

‫بن اسحاق (‪ 623‬هـ) ‪ 64‬ذکر شدهاند‪ .‬دکتر بوطی نیز مینویسد‪« :‬شاید اولین شخصی که‬
‫‪ . 7‬شرحبیل بن سعد در نقل حدیث ضعیف است و در آخر دچار اختالط شد‪ ،‬امام ابو داود و امام‬
‫ابن ماجه در سنن خود از او حدیث نقل کردهاند‪ .‬امام ابن عیینه دربارهی او میفرماید‪ :‬شرحبیل‬
‫فتوا میداد و در مغازی احدی داناتر از او نیست‪( .‬رک‪ :‬تاریخ اإلسالم للذهبی‪ ،‬ج ‪ ،9‬ص ‪) 493‬‬
‫‪ .4‬امام شمس الدین ذهبی به او لقب «امام» و «عالمه» داده است‪ ،‬در زمان رسول خدا ‪ ‬اسالم‬
‫آورد و اسالم نیکویی داشت‪( .‬رک‪ :‬سیر أعالم النبالء‪ ،‬ج ‪،4‬ص ‪ )244‬او در نقل حدیث معتمد‬
‫است و علماء حدیثش را تصحیح میکنند‪ ،‬و در صحیحین روایتش موجود میباشد‪.‬‬
‫‪ .3‬شهرت امام زهری به اندازه ایست که ذکر نامش ما را از معرفی بینیاز میسازد! از فقهاء و‬
‫حفاظ حدیث بود و اهل علم بر بزرگیاش اتفاق کردهاند‪ ،‬و روایتش در تمام کتب سته وارد شده‬
‫است‪.‬‬
‫‪ . 63‬نقل عبد اهلل بن أبی بکر‪ ،‬چه در حدیث و چه در مغازی حجت است‪ .‬تمام اصحاب کتب سته‬
‫از طرق خود روایاتش را نقل کردهاند و الزم به ذکر است که او استاد محمد بن اسحاق میباشد‪.‬‬
‫‪ . 66‬ثقه و از دانایان به سیره و مغازی است و طبق گفتهی ابن سعد‪ ،‬ابن اسحاق و دیگران از او‬
‫روایت کردهاند‪.‬‬
‫‪ . 65‬موسی بن عقبه از صغار تابعین است که در حدیث و سیره معتمد بوده و اصحاب کتب سته‬
‫از او روایت کرده اند‪ .‬گفته شده که ابن معین او را تضعیف کر ده است‪ ،‬اما عباس الدوری توثیق‬
‫ابن معین را نقل کرده است‪ ،‬و اگر تضعیف ابن معین به ثبوت برسد‪ ،‬حمل بر این میشود که او‬
‫را نسبت به شخص دیگری تضعیف کرده باشد‪ ،‬اگرچه تضعیف ابن معین به تنهایی نمیتواند‬
‫سبب ضعیفشمردن موسی بن عقبه شود‪ ،‬چرا که او تشدد دارد‪ ،‬واهلل أعلم‪.‬‬
‫‪ . 69‬معمر بن راشد از بزرگان اتباع تابعین و فقهای بصره است که امام ذهبی به ایشان لقب «شیخ‬
‫اإلسالم» میدهد‪ ،‬و روایت معمر در کتب سته نقل شده است و همگی به او احتجاج کردهاند‪.‬‬
‫‪ .64‬صاحب سیره و از پیشوایان در مغازی است‪ ،‬و بر او از وجوهی اشکال وارد کردهاند‪ ،‬که ابن‬

‫سید الناس الیعمری (‪ 794‬هـ) در پاسخ به این اشکاالت مینویسد‪« :‬آنچه از تدلیس و قدر و تشیع‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫‪8‬‬

‫بصورت کلی به نوشتن سیره نبوی اهتمام ورزید‪ ،‬عروة بن زبیر باشد‪ ،‬سپس ابان بن عثمان‪،‬‬
‫وهب بن منبه‪ ،‬و بعد از ایشان شرحبیل بن سعد و ابن شهاب زهری به او پیوستند‪ 62 ».‬پس‬
‫از این بزرگان‪ ،‬گروه بسیاری شروع به نوشتن کتابهای جامع کردند و سعی بر آن بود که‬
‫اخبار طبقات سابق را که تدریجاً به فراموشی سپرده میشد‪ ،‬حفظ کنند‪.‬‬

‫متهمش کردهاند‪ ،‬موجب رد روایتش نمیشود‪ ،‬و ضعف بزرگی نیست‪( ».‬عیون األثر‪ ،‬دار القلم‪ ،‬ج‬
‫‪ ،6‬ص ‪) 64‬‬
‫میگویم‪ :‬بر فرض صحت ثبوت این مطالب ‪ ،‬مجرد تشیع و امثال آن سبب رد روایات یک راوی‬
‫نمی گردد‪ ،‬به شرطی که شخص ثقه باشد‪ ،‬داعی به آن فکر نباشد و چیزی روایت نکند که عقیده اش‬
‫را تقویت سازد‪ .‬همچنین تدلیس مراتبی دارد و مجرد وصف یک راوی به تدلیس‪ ،‬سبب ساقط‬
‫شدن تمام مرویاتش نمیگردد‪ ،‬و محمد بن اسحاق مادامی که به سماع از شیخش تصریح کرده‬
‫باشد‪ ،‬شبههی تدلیسش منتفی خواهد بود‪( .‬طبقات المدلسین إلبن حجر العسقالنی‪ ،‬مکتبة المنار ‪،‬‬
‫ص ‪) 64‬‬
‫همچنین أبو الفتح در نقد دیدگاه کسانی که بر ابن اسحاق به جهت روایتش از ضعفاء و مجهولین‬

‫خرده گرفتهاند‪ ،‬میفرماید‪« :‬اما طعن بر یک عالم بخاطر روایتش از روات مجهول‪ ،‬چیز غریبیست!‬
‫چرا که مانند همین از سفیان ثوری و دیگران حکایت شده است‪( ».‬عیون األثر‪ ،‬ص ‪)63‬‬
‫امام اح مد بن حنبل‪ ،‬ابن معین‪ ،‬علی بن المدینی‪ ،‬شعبه و جماعتی او را توثیق و تعدیل کردهاند‪ ،‬و‬
‫آنچه به ماجرایش با امام مالک تعلق میگیرد‪ ،‬حمل بر جرح اقران میشود‪ .‬بنابراین حدیث محمد‬
‫بن اسحاق در صورتی که مسئلهی تدلیس و مخالفت با ثقات از آن منتفی گردد‪ ،‬إن شاء اهلل «حسن»‬
‫خواهد بود‪ ،‬پس به طریق اولی در سیره و مغازی محل اشکال نخواهد بود‪ .‬امام ذهبی نیز در‬

‫ترجمهی ابن اسحاق میفرماید‪« :‬او صالح الحدیث است و نزد من گناهی بر او نیست‪ ،‬مگر‬
‫چیزهای منکر منقطع و اشعار دروغینی که در سیرهاش جمع کرده است‪( ».‬میزان االعتدال‪ ،‬دار‬
‫المعرفة‪ ،‬ج ‪ ،9‬ص ‪) 413‬‬
‫‪ .62‬فقه السیرة النبویة‪ ،‬دار الفکر‪ ،‬ص ‪64‬‬

‫‪9‬‬

‫مرویات تاریخی بین تساهل اخباریین و منهج محدثین‬

‫اسباب اهتمام امت اسالمی به تدوین تاریخ‬

‫‪16‬‬

‫‪ )6‬قرآن کریم به قصههای پیامبران و امتهای گذشته و بیان احوال ایشان پرداخته‬
‫است‪ ،‬تا مایهی عبرت و وسیلهی اندرزی برای ما باشد‪ ،‬چنانکه خداوند میفرماید‪:‬‬

‫ول اِلَل َب ِ‬
‫َان ِف َق َص ِص ِهم ِع َْبة ِِلُ ِ‬
‫[ َل َقد ك َ‬
‫اب] ‪ 67‬و نیز ما را به تدبر در وقائع و فهم‬

‫سنتهای خداوند در هستی‪ ،‬تشویق میکند‪ ،‬چنانکه فرموده است‪َ [ :‬وتِل َك ال ُق َرى‬
‫َاهم َلََّا َظ َل ُموا ]‬
‫َأه َلکن ُ‬

‫‪64‬‬

‫‪ )5‬سنت نبوی نیز برای عبرت و موعظه‪ ،‬به نقل داستانهای انبیاء و صالحین از‬
‫امتهای گذشته اهمیت داده است‪ .‬امام محمد بن اسماعیل بخاری در صحیح‬
‫خود‪ ،‬فصلی به عنوان «کتاب أحادیث األنبیاء» قرار دادهاند و در آن احادیثی که به‬
‫انبیاء سابق مربوط است را ذکر میکنند‪.‬‬
‫‪ )9‬اسالم با کتاب و سنت‪ ،‬به پیگیری کردن سیرهی پیامبر ‪ ‬توصیه کرده است؛ پس‬
‫این نیز یکی از اسباب اهتمام مسلمانان به سیره و مغازی‪ ،‬مانند جزئی از تاریخ‬
‫اسالمی بوده است‪ .‬زیرا پیامبر ‪ ‬الگوی مسلمانان هستند و در نتیجه مسلمانان‬
‫باید به جهت اقتدای به ایشان‪ ،‬در پی گفتار و کردار و صفاتشان باشند‪ .‬چنانکه‬

‫َان َل ُکم ِف رس ِ‬
‫ول اهللَِّ ُأس َوة َح َسنَة ََلِن ك َ‬
‫فرموده است‪َ [ :‬ل َقد ك َ‬
‫َان َير ُجو اهللََّ َوال َيو َم اْل ِخ َر‬
‫َ ُ‬
‫‪63‬‬
‫َو َذك ََر اهللََّ كَثِ ًريا]‬

‫‪ .61‬مطالب این بخش‪ ،‬خالصهای از مقدمهی کتاب صحیح وضعیف تاریخ الطبری است که جهت‬
‫فائده ذکر می شود‪ ،‬و در آن تصرفاتی انجام داده و مطالبی نیز افزودهایم‪.‬‬

‫‪ .67‬یوسف‪ ،‬آیه ‪« : 666‬حقیقتاً در سرگذشت ایشان‪ ،‬عبرت برای تمامی اندیشمندان است‪».‬‬
‫‪ .64‬الکهف‪ ،‬آیه ‪« : 23‬این شهرها و آبادیهایی است که ما آنها را هنگامی که ستم کردند هالک‬
‫نمودیم‪».‬‬
‫‪ .63‬األحزاب‪ ،‬آیه ‪ « : 56‬سرمشق و الگوی زیبایی در پیامبر خدا برای شما است؛ برای کسانی که‬
‫امید به خدا داشته‪ ،‬جویای قیامت باشند و خدا را بسیار یاد کنند‪».‬‬


Related documents


PDF Document salmane farsi no atheism
PDF Document mtarikhi no atheism
PDF Document telegram investment bot
PDF Document telegram bitcoin investment bot
PDF Document telegram mining bot
PDF Document atheism binaryternary intro


Related keywords