PDF Archive

Easily share your PDF documents with your contacts, on the Web and Social Networks.

Share a file Manage my documents Convert Recover PDF Search Help Contact



Absurdy PRL u Michal Matys Piotr Lipinski .pdf


Original filename: Absurdy PRL-u - Michal Matys Piotr Lipinski.pdf
Title: Absurdy PRL-u
Author: Michał Matys Piotr Lipiński

This PDF 1.4 document has been generated by calibre 2.16.0 [http://calibre-ebook.com], and has been sent on pdf-archive.com on 10/06/2018 at 17:36, from IP address 37.47.x.x. The current document download page has been viewed 514 times.
File size: 3.4 MB (191 pages).
Privacy: public file




Download original PDF file









Document preview


Ty tuł: Absurdy PRL-u
Autorzy : Piotr Lipiński, Michał Maty s
© Copyright for the text by Piotr Lipiński, Warszawa 2014
© Copyright for the text by Michał Matys, Warszawa 2014
© Copyright for the Polish edition by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., Warszawa 2014
Dyrektor wydawniczy: Monika Kalinowska
Redaktor prowadzący: Katarzy na Kucharczuk, Dąbrówka Mirońska
Redakcja: Monika Pujdak-Brzezinka
Korekta: Zofia Kozik
Projekt okładki i stron tytułowych: Paweł Panczakiewicz / PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN
Fotoedycja: Katarzy na Kucharczuk
Fotografia na okładce: Forum/Jerzy Michalski
Przygotowanie wersji elektronicznej: Ewa Modlińska
Skład wersji elektronicznej na zlecenie Domu Wydawniczego PWN: Michał Latusek
ISBN 978-83-7705-684-4 (ePub)
ISBN 978-83-7705-685-1 (Mobi)
Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o.
02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2
tel. 22 695 45 55
www.dwpwn.pl
Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może by ć kopiowana,
zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wy dawcy .
Książka, którą naby łeś, jest dziełem twórcy i wy dawcy . Prosimy , aby ś
przestrzegał praw, jakie im przy sługują. Jej zawartość możesz udostępnić
nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znany m. Ale nie publikuj jej w
internecie. Jeśli cy tujesz jej fragmenty , nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czy je to
dzieło. A kopiując jej część, rób to jedy nie na uży tek osobisty .
Szanujmy cudzą własność i prawo.
Więcej na www.legalnakultura.pl
Polska Izba Książki

SPIS TREŚCI
WSTĘP. NAJWIĘKSZA ZAGADKA PRL
1. DLACZEGO W PRL-u BRAKOWAŁO PAPIERU TOALETOWEGO?
Trzeba by ło na nią polować, a potem wy stać w kolejce. Wszy scy jej pożądali,
szczególnie gdy udawano się tam, „gdzie nawet król chadza piechotą”. Szara rolka
papieru toaletowego stała się królową PRL-u.
2. KTO POKAZAŁ TYŁEK JAROSZEWICZOWI?
W Łodzi krąży legenda o ty m, jak włókniarki pokazały gołe ty łki premierowi Piotrowi
Jaroszewiczowi. Jak by ło naprawdę?
3. KTO ZJADŁ MIĘSO?
Mięso w PRL-u miało moc szczególną – obalało rządy . Co takiego kry ło się w
kiełbasie zwy czajnej, że raziła nadzwy czajną siłą? Dlaczego szy nka potrafiła
wy prowadzić ludzi na ulice?
4. PEWEX – ZAGADKA CINKCIARZA
Jedną z najbardziej rozpoznawalny ch marek PRL by ł Pewex, sieć sklepów, w
który ch płaciło się dolarami. A jedny m z najbardziej popłatny ch zawodów –
cinkciarz. W jaki sposób dolar stał się drugą walutą PRL-u?
5. PODWÓJNE ŻYCIE WŁADY BYTOMSKIEJ
PRL potrzebował bohaterów. Takich jak Włada By tomska, przedwojenna komunistka,
która zginęła w tajemniczy ch okolicznościach. W PRL-u zaczęła swoje drugie ży cie.
6. JAK WYROŚLI BADYLARZE?
Za najbogatszy ch w PRL-u uchodzili ci, którzy uprawiali sałatę, ogórki i pomidory .
Polacy patrzy li na nich z zazdrością i podziwem. Władze ich nienawidziły , ale
tolerowały . Dlaczego warzy wa zapewniały fortunę?
7. NAPAD STULECIA
Jedna z największy ch PRL-owskich zagadek kry minalny ch to napad na oddział banku
w Domu pod Orłami w centrum Warszawy . Zastrzelono dwóch strażników.
Sprawców nigdy nie wy kry to.
8. NIEWOLNICY PRL-u
Co się działo z nastolatkami, którzy nagle znikali na polskich ulicach? Gdzie szukali ich
rodzice?
9. JAK WEDEL STAŁ SIĘ SYMBOLEM PRL-u?
Za datę powstania Polski Ludowej przy jęto 22 lipca 1944 roku. Komuniści
postanowili upamiętnić ten dzień w nazwie najważniejszego zakładu przemy słowego.
Wy brali fabry kę czekoladek.
10. ZAGADKA ZNIKAJĄCEGO CUKRU

Cukru w PRL-u pożądano w szczególny sposób. By ł to pierwszy towar sprzedawany
na kartki. Jaką tajemnicę kry ł cukier? Jakie by ło jego drugie ży cie?
11. DLACZEGO SYRENKA NIE PODBIŁA ŚWIATA?
Mówili o niej „skarpeta”. Ale miała też inne wcielenie: Sy renę Sport uznano za
najpiękniejsze auto „zza żelaznej kurty ny ”. Czy władze PRL-u nie chciały polskiego
auta?
12. CO SIĘ STAŁO Z POLSKIM BILLEM GATESEM?
Genialny polski informaty k zbudował znakomity komputer. Ale władze PRL-u wolały
radzieckie maszy ny . Wy nalazca zaczął hodować świnie. Czy Polska mogła zostać
cy frową potęgą?
13. TAJEMNICA BRUTALA I PANI WALEWSKIEJ
Pani Walewska jeździła koleją do Związku Radzieckiego. Brutala spoty kano w pubach.
Jak przetrwali PRL-u?
14. WIELKA UCIECZKA
Dwudziestoletni chłopak uwolnił swego ojca z zesłania w tajdze. Jak uciekli ze Związku
Radzieckiego?
15. KTO WYMYŚLIŁ BLOKI?
Budowanie z cegieł przy pomina układanie klocków. Z wielkiej pły ty – stawianie
domku z kart. Pierwszy w kraju blok z wielkiej pły ty powstał w Nowej Hucie, kolejne
– na warszawskim osiedlu Jelonki. Dlaczego wszy scy w PRL-u chcieli mieszkać w
blokach?
16. JAK UPADAŁ PRL?
W ostatnich dniach istnienia PRL-u gazety donosiły o wielu zagadkowy ch
wy darzeniach. Jak dziś je wy tłumaczy ć?
O KSIĄŻCE
BIBLIOGRAFIA
Zdjęcia

WSTĘP

NAJWIĘKSZA ZAGADKA PRL
P ociągi zatrzy mujące

się w polu, aby pasażerowie mogli kupić bimber od okoliczny ch
mieszkańców. Szklarnia-wieża o wy sokości 54 metrów, która miała zaopatry wać w sałatę cały
Górny Śląsk. Mięso sprzedawane w toalecie Pałacu Kultury i Nauki, oraz… kara śmierci
wy konana za nielegalny handel mięsem. Spróbowaliśmy zajrzeć za kulisy PRL-u. Czasem to
komedia i groteska, a czasem czarny kry minał, nie zawsze z dobry m zakończeniem.
To by ł dziwny kraj. Szary , zakurzony i brudny . Pozbawiony kolorów. Ale pod burą
powierzchnią tkwiły paradoksy i pozbawione wszelkiej logiki historie, który ch nie wy my śliłby
żaden, nawet szalony , scenarzy sta filmowy .
Do napisania tej książki zainspirował nas 9-odcinkowy serial dokumentalny „Zagadki tamty ch
lat”, który kilka lat temu przy gotowaliśmy dla Programu 1 TVP[1].
Zagadki w PRL-u stanowiło niemal wszy stko – większość zdarzeń trudno by ło wy jaśnić. Skąd
wzięli się bady larze i cinkciarze? Jak powstała sy renka – auto z silnikiem od pompy strażackiej?
Dlaczego sy mbolem PRL-u miały by ć wedlowskie czekoladki, które przechrzczono na czekoladki
„imienia 22 lipca”?
Zagadkami okazały się też odkry te przez nas historie. Kto pory wał z ulicy nastolatki i zmuszał je
do ciężkiej pracy ? Dlaczego „polski Bill Gates” hodował świnie? Czemu łódzkie włókniarki
pokazały gołe ty łki premierowi? Jak udało się zorganizować brawurową ucieczkę z sowieckiego
łagru? Kto zamordował przedwojenną komunistkę Władę By tomską?
Największą zagadką jest jednak to, że PRL w ogóle by ł w stanie działać. Jerzy Urban, by ły
rzecznik prasowy rządu, przy znaje, że sy mbol klęski PRL-u to… nieustanny brak papieru
toaletowego. Zbigniew Messner, by ły premier, przekonuje, że PRL-u nie udało się zreformować,
bo… bimbrownicy zuży wali cały dostępny na ry nku cukier i trzeba by ło wprowadzić kartki.
Zgadzamy się z profesorem Wojciechem Morawskim z warszawskiej SGH, który ma
dy lemat. Na swoich wy kładach opowiada o PRL-u na wesoło, ale jednocześnie odczuwa
wy rzuty sumienia. Bo PRL by ł tak śmieszny , że aż straszny . Na szczęście 25 lat temu polscy
komuniści podjęli najmądrzejszą w swoich dziejach decy zję – oddali władzę i zawierzy li
demokracji.
Piotr Lipiński
Michał Maty s

ROZDZIAŁ 1

DLACZEGO W PRL-u BRAKOWAŁO
PAPIERU TOALETOWEGO?
PIOTR LIPIŃSKI

Trzeba było na nią polować, a potem wystać w kolejce. Wszyscy jej pożądali, szczególnie gdy
udawali się tam, gdzie król chadza piechotą. Szara rolka papieru toaletowego stała się królową
PRL-u.
– Gruba, twarda – zapamiętała Kry sty na Goldbergowa, redaktorka w wy dawnictwie Iskry .
– Ja nawet nie umiem nazwać jej koloru – wspomina profesor Michał Głowiński,
literaturoznawca.
– Czasami taka niebieskawa – opisuje Andrzej Zasieczny , właściciel wy dawnictwa CB.
– Kalecząca niektóre zady – stwierdza Jerzy Urban, w latach 80. rzecznik prasowy rządu. –
Albo dla oszczędności tak miękka, jakby cienką bibułką usuwać nieczy stości.
– Rolka papieru toaletowego by ła w Polsce Ludowej mroczny m przedmiotem pożądania –
zapamiętała aktorka Zofia Czerwińska. – Stała się królową PRL-u.

CYWILIZACJA KOMUNIZMU
Jak przy stało na królową, trudno by ło ją zdoby ć.
W PRL-u brakowało nie ty lko mięsa, cukru i sznurka do snopowiązałek – ale też papieru
toaletowego. Filmowcy z Polskiej Kroniki Filmowej przeprowadzili śledztwo i ustalili, że na głowę
– choć raczej nie o głowę chodziło – Polaka przy padało rocznie siedem rolek. Czy li około metra
papieru toaletowego dziennie.
Trochę mało.
Ale właściwie dlaczego w socjalisty cznej Polsce brakowało czegoś tak prostego? Mieszkający
na emigracji pisarz Leopold Ty rmand zastanawiał się w swojej książce „Cy wilizacja
komunizmu[2]”:
Dlaczego kraje komunistyczne, zdolne do produkcji elektrowni atomowych i pojazdów
kosmicznych, nie są w stanie wyprodukować dostatecznej ilości papieru toaletowego dla swych
mieszkańców, pozostaje zagadką, z której rozwiązania zrezygnowały już najśmielsze i najtęższe

umysły.
Czy dziś uda się rozwikłać tę zagadkę?

LISTEK ALBO DWA
Kiedy go zaczęło brakować?
W połowie lat 50. w centrum Warszawy wy rósł podarunek Związku Radzieckiego – Pałac
Kultury i Nauki, nazwany imieniem właśnie Józefa Stalina. Sy mbolizował nową epokę –
socjalizm. Wszy stkim miało się ży ć lepiej.
Codziennie Pałac odwiedzały ty siące Polaków. Olśniewały ich wielkie rzeźby przedstawiające
robotników, a ze szczy tu Pałacu dech w piersiach zapierała panorama stolicy . Niektóre kobiety
onieśmielone marmurami klękały i zaczy nały się modlić, na co pracownicy reagowali
zdecy dowanie: „To nie kościół, to jest Pałac!”.
Na dole, w nieco mroczny ch podziemiach sy mbolu, znajdowały się dwie toalety dla
zwiedzający ch. Na stołeczkach przy wejściach siedziały panie, w PRL-u popularnie zwane
babciami klozetowy mi.
– Panie py tały wchodzący ch: przepraszam bardzo, na grubo czy na cienko? – opowiada Hanna
Szczubełek, kronikarka Pałacu Kultury i Nauki. – I wy dawały odpowiednią ilość papieru
toaletowego: jeden listek albo dwa.

RÓŻANIEC, GIRLANDA, KORALE
Papier toaletowy nasiąkł polity czną „odwilżą” w 1956 roku – wówczas oficjalnie można by ło
powiedzieć, że Polakom w ubikacjach nie wy starczają gazety , ale pragną czegoś więcej.
Polska Kronika Filmowa, która do tej pory śledziła postępy budowy Nowej Huty , nakręciła
materiał o papierze toaletowy m. Kiedy na ekranie pokazy wała się kobieta niosąca kilka rolek,
narrator żartobliwie czy tał:
Co to? Patrzcie! Proszę pani, proszę pani, gdzie pani zdobyła ten skarb? Powtarzając słowa
Wiecha, życzymy sobie wszyscy, by ten papier przestał być papierem wartościowym.
Ty mczasem ten papier wartościowy zwany by ł już towarem deficy towy m. W PRL-u jednak
wszy stko stało na głowie, nawet słowa – pojawił się „centralizm demokraty czny ”[3] i „jarskie
flaki”.
– W normalny m świecie towar deficy towy to taki, który nie przy nosi dochodu – tłumaczy
profesor Michał Głowiński. – Czy li taki, którego nikt nie chce kupować. A w Polsce Ludowej
przy miotnik „deficy towy ” oznaczał co innego – towar, którego brakowało i wszy scy chcieli go
kupić.
Polacy żartowali – co to jest: idąca ulicą kobieta niesie deficyt w deficycie? Szynka owinięta
w papier toaletowy!
– Pożądanie królowej PRL-u nigdy się nie zmniejszało – pamięta aktorka Zofia Czerwińska. –
To nie by ło jak ze starą żoną. Papier toaletowy by ł zawsze młodą pożądaną żoną.

Aby zaspokoić swoją potrzebę, królową trzeba by ło upolować: najpierw namierzy ć, a potem
wy stać.
Kry sty na Goldbergowa wspomina:
– Stałam w kolejkach po papier toaletowy , jak go rzucili do kiosków.
Królową pożądano szczególnie wówczas, gdy zasiadano na „królewskim tronie” – jak wówczas
nazy wano muszlę klozetową. Zapewne w związku z powiedzeniem, że WC to miejsce, gdzie
nawet król chodzi piechotą.
Socjalizm wprowadził w ży cie ideę równouprawnienia płci, przy najmniej jeśli chodzi
o poszukiwanie papieru toaletowego. Polowały na niego i kobiety , i mężczy źni.
Profesor Michał Głowiński opowiada:
– Mój ojciec, odkąd przeszedł na emery turę, zajmował się bardzo energicznie zakupami.
W PRL-u to by ło jedno z zajęć emery tów – polowanie na towary deficy towe. Ojciec miał sporo
czasu i udawało mu się papier toaletowy kupić. Potem dawał mi w prezencie.
Tak zrodziła się jedna z ikon PRL-u – Polka lub Polak na ulicy z zawieszony mi na szy i rolkami
papieru toaletowego.
Kry sty na Goldbergowa, redaktorka:
– Wracaliśmy do domu z koralami pod ty tułem papier toaletowy .
Zofia Czerwińska, aktorka:
– Nosiło się girlandy z papieru toaletowego. Z dumą!
Hanna Szczubełek, kronikarka:
– Nazy wało się to różańcem. Wieszało się na szy i dziesięć rolek.
Tajemnica kiełbasy
A skąd władza miała swój papier toaletowy ?
– Przy działów papieru toaletowego nie by ło – stwierdza z uśmiechem Jerzy Urban, ówczesny
rzecznik rządu. Nie pamięta jednak, skąd u niego w domu brał się papier toaletowy .
Pewien działacz PZPR wy sokiego szczebla, który dziś chce zachować anonimowość,
wspomina: – Jeździłem na skup makulatury , żeby papieru toaletowego nie załatwiać po protekcji.
Wcześnie rano wy chodziłem z domu z naręczami gazet i upy chałem je w bagażniku samochodu.
Jeszcze przed pracą jechałem pustawy mi ulicami do skupu makulatury . Prasy wiozłem całe
mnóstwo, bo zajmowałem się kontrolowaniem wy dawnictw. Za dziesięć kilogramów gazet
zdoby wałem rolkę papieru toaletowego.
Profesor Zdzisław Sadowski, ekonomista, wicepremier zajmujący się gospodarką u schy łku
PRL-u, zauważa:
– To by ła forma handlu wy miennego. Można by ło zawieźć makulaturę do punktu sprzedaży
i dostawało się za to parę rolek papieru toaletowego. To już by ł postęp, kiedy dopracowaliśmy się
takiego rozwiązania.
Polacy ty mczasem żartowali, że w sklepach nie ma papieru toaletowego, bo jest w kiełbasie.

JAJCZARSKA KONKURENCJA
Ustalenia władzy , dlaczego brakuje papieru toaletowego, by ły proste: papieru brakuje, gdy ż


Related documents


absurdy prl u   michal matys piotr lipinski
zasta polsk ludow a zostawi narodow
4
newsweek 42 2013
nie daj sie nabra na1736
itm 28 normal 2012


Related keywords