<4D6963726F736F667420576F7264202D204346EBEFF25FCA5B315D2E2C5FC75FA2F1F4E5ECE9F25FF3F4E75FCCE1EAE5E4EFEDDFE1>

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Η ΑΡΤΕΜΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΚΑΜΑΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009  ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΦΟΙΤΗΤΗ ΝΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Η ΑΡΤΕΜΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΚΑΜΑΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΚΡΙΣΗΣ: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 Η έγκριση της Μεταπτυχιακής Εργασίας από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δεν υποδηλώνει αναγκαστικά ότι αποδέχεται το Τμήμα τις γνώμες του συγγραφέα.   ΑΡΤΕΜΙΔΙ ΦΩΣΦΟΡΩΙ ΥΠΕΡ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ  ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ......................................................................i ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ-ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΗΓΕΣ ...............................................................xxii ΠΡΟΛΟΓΟΣ ..................................................................................................................1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ..............................................................................................................2 2. ΓΡΑΠΤΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ........................................................................................6 2. 1. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ...................................................................................6 2. 2. ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ....................................................................................................12 Βασιλικά έγγραφα................................................................................................12 Τιμητικά ψηφίσματα πόλεων...............................................................................17 Τιμητική επιγραφή ...............................................................................................19 Επιτύμβιες επιγραφές...........................................................................................20 Αναθηματικές επιγραφές .....................................................................................21 Απελευθερωτικές επιγραφές ................................................................................26 Πράξη πώλησης δούλης.......................................................................................28 Τα προσωνύμια της Αρτέμιδος ............................................................................29 Συμπεράσματα .....................................................................................................35 3. ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ .............................................................................40 ΘΑΣΟΣ ....................................................................................................................41 ΣΑΝΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ.............................................................................................68 ΦΙΛΙΠΠΟΙ ...............................................................................................................72 ΔΙΟΝ........................................................................................................................74 ΚΙΟΥΠΙ ΚΟΖΑΝΗΣ ...............................................................................................75 ΞΗΡΟΛΙΜΝΗ ΚΟΖΑΝΗΣ .....................................................................................76 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ................................................................................................77 4. Η ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ...........................................................79 4. 1. ΠΛΑΣΤΙΚΗ .....................................................................................................79 Αγάλματα και αγαλμάτια.....................................................................................79 Συμπεράσματα .....................................................................................................87 Ανάγλυφα.............................................................................................................89 Συμπεράσματα .....................................................................................................95 Πήλινα ειδώλια, προτομές και μήτρες προτομών................................................98 Συμπεράσματα ...................................................................................................100  4. 2. ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ...............................................................................................103 Συμπεράσματα ...................................................................................................107 4. 3. ΕΡΓΑ ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΙΑΣ...............................................................................109 Συμπεράσματα ...................................................................................................112 4. 4. ΑΓΓΕΙΑ .........................................................................................................113 Ανάγλυφες παραστάσεις σε αγγεία....................................................................113 Αγγειογραφία .....................................................................................................116 Συμπεράσματα ...................................................................................................118 4. 5. ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ .....................................................................119 5. ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΕΠΙΛΟΓΟΣ.....................................................120 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ-ΣΧΕΔΙΩΝ ΠΙΝΑΚΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ-ΣΧΕΔΙΩΝ  ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΑΑ Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών ΑΔ Αρχαιολογικό Δελτίον Αδάμ-Βελένη 1997Α Αδάμ-Βελένη Π., «Πέτρες Φλώρινας: Δώδεκα χρόνια ανασκαφής», ΑΕΜΘ 10Α (1997), σ. 1-16. Αδάμ-Βελένη 1998 Αδάμ-Βελένη Π., Πέτρες Φλώρινας, Θεσσαλονίκη 1998. Αδάμ-Βελένη 2002 Αδάμ-Βελένη Π., Μακεδονικοί Βωμοί, Τιμητικοί και ταφικοί βωμοί αυτοκρατορικών χρόνων στη Θεσσαλονίκη, πρωτεύουσα της επαρχίας Μακεδονίας και στη Βέροια, πρωτεύουσα του Κοινού των Μακεδόνων, Αθήνα 2002. ΑΕ Αρχαιολογική Εφημερίς ΑΕΜΘ Το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και Θράκη Ακαμάτης 1993 Ακαμάτης Ι. Μ., Πήλινες μήτρες αγγείων από την Πέλλα, Συμβολή στη μελέτη της ελληνιστικής κεραμικής, Αθήνα 1993. Ακαμάτης Ν., «Ερυθρόμορφη κεραμική από την Πέλλα», ΑΕ 2008, σ. 178 (ανάτυπο). Αλλαμανή Β., «Βέροια», ΑΔ 35 (1980), Χρον. Β΄2, σ. 402. Αλλαμανή-Σουρή Β., Αλλαμανή-Σουρή Β., «Νομός Ημαθίας, Βέροια», ΑΔ 52 (1997), Χρον. Β΄2, σ. 746. Αλλαμανή 2008 Αλλαμανή-Σουρή Β., Επιτύμβιες στήλες και ανάγλυφα από τη Βέροια και την περιοχή της, Θεσσαλονίκη 2008 (διδακτ. διατριβή). Ανδρέου Ι., «Άρτεμις Παφρακία», ΑΑΑ 29-30 (1996- 1998), σ. 135146. Ανδρόνικος Μ., «Αρχαιότητες και μνημεία Δυτικής Μακεδονίας», ΑΔ 19 (1964), Χρον., σ. 350-367. Ανδρόνικος- ΔρούγουΣαατσόγλουΠαλιαδέλη- Φάκλαρης 1982- 83 Ανδρόνικος Μ. Δρούγου Στ. - ΣαατσόγλουΠαλιαδέλη Χ. - Φάκλαρης Π., «Ανασκαφή Βεργίνας 1982-83», ΠΑΕ 1983, σ. 42-54. Αντωνίου Α., Βραυρών: Συμβολή στην ιστορία του ιερού της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, Αθήνα 1990 (διδακτ. διατριβή). i  Βαβρίτσας 1971 Βαβρίτσας Α., «Κεντρική Μακεδονία», ΑΔ 26 (1971), Χρον. Β2, σ. 395, πίν. 394. Βεληγιάννη Χρ., “Ein hellenistisches Ehrendekret aus (Ostmakedonien)”, ZPE 51 (1983), σ. 105-114. Βοκοτοπούλου Ι., «Θεσσαλονίκη», ΑΔ 35 (1980), Χρον. Β΄2, σ. 369 Βοκοτοπούλου Ι., «Μαυρονέρι», ΑΔ 37 (1982), Χρόν. Β΄2, σ. 286. Βοκοτοπούλου Ι., «Νομός Χαλκιδικής, Σάνη», ΑΔ 42 (1987), Χρον. Β΄2, σ. 367-368. Βοκοτοπούλου 1990 Βοκοτοπούλου Ι., «Νέα τοπογραφικά στοιχεία για την χώρα των Χαλκιδέων», Μνήμη Δ. Λαζαρίδη, Πόλις και χώρα στην αρχαία Μακεδονία και Θράκη, Θεσσαλονίκη 1990, σ. 109-144. Βοκοτοπούλου 1993 Βοκοτοπούλου Ι., «Ένα αρχαϊκό ιερό στη Σάνη Χαλκιδικής», Αρχαία Μακεδονία V (1993), σ. 179-199. Βοκοτοπούλου Ι., «Greek colonization in the littoral of Chalkidice and Lower Macedonia», Ηπειρωτικά και Μακεδονικά Μελετήματα ΙΙ, Αθήνα 2001, σ. 739-762. Βουτυράς 1986 Βουτυράς Ε., “Victa Macedonia, Remarques sur une dedicace d’ Amphipolis”, BCH 110 (1986), σ. 347-355. Γιούρη - Κουκούλη 1969 Γιούρη Ε. - Κουκούλη Χ., «Νομός Καβάλας, Οισύμη, Μηλιακός αμφορεύς», ΑΔ 24 (1969), Χρον. Β΄2, σ. 349351. Γκιρτζή 2001 Γκιρτζή Μ., Historical topography of ancient Macedonia, Θεσσαλονίκη 2001. Γκόφας - Χατζόπουλος 1999 Γκόφας Δ. - Χατζόπουλος Μ. Β., “Acte de vente d’esclave de Skydra (Macédoine)”, ΑΕ 1999, σ. 1-14. ΓουναροπούλουΧατζόπουλος 1998 Γουναροπούλου Λ. - Χατζόπουλος Μ. Β., Επιγραφές Κάτω Μακεδονίας, Τευχ. Α΄, Επιγραφές Βέροιας, Αθήνα 1998. Γραμμένος - Τιβέριος 1984 Γραμμένος Δ. - Τιβέριος Μ., «Ανασκαφή ενός νεκροταφείου του 5ου αι. π.Χ. στην Αρχαία Άργιλο», ΑΔ 39 (1984), σ. 1-47. Γυιόκας 1978 Γυιόκας Π.Κ., Περσεύς, Ο τελευταίος Βασιλεύς των Μακεδόνων, Θεσσαλονίκη 1978. ii Gazoros  Δήμιτσας 1988 Δήμιτσας Γ. Δ., Η Μακεδονία εν λίθοις φθεγγομένοις και μνημείοις σωζομένοις, τομ. 1, 2, Θεσσαλονίκη 1988. Δρούγου Τουράτσογλου 1980 Δρούγου Στ. - Τουράτσογλου Γ., Ελληνιστικοί λαξευτοί τάφοι Βέροιας, Αθήνα 1980. Δρούγου Στ., Πόλεμος και ειρήνη στην αρχαία Αθήνα, Η υδρία της Πέλλας, Αθήνα 2004. Ζιώτα Χ., «Κίτρινη Λίμνη 1998, Ανασκαφή στο Ξεροπήγαδο Κοιλάδας», ΑΕΜΘ 12 (1998), σ. 503-513. Θαβώρης Α. Ι., «Η Ελληνική διάλεκτος των αρχαίων Μακεδόνων και τα νεοελληνικά βόρεια ιδιώματα», Πρακτικά Γ΄ Πανδυτικομακεδονικού Συνεδρίου της Ομοσπονδίας Δυτικομακεδονικών Σωματείων Θεσσαλονίκης, Καστοριά 3- 4 Οκτωβρίου 1992, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 79-88 (ανάτυπο). Καλλέρης 1988 Καλλέρης Γ.Ν., Les anciens Macédoniens, Etude linguistique et historique, Tome II, Premier partie, Αθήνα 1988. Κανατσούλης Δ., Μακεδονική προσωπογραφία: Από το 148 π.Χ. μέχρι των χρόνων του Μ. Κωνσταντίνου, Θεσσαλονίκη 1955. Κανατσούλης Δ., «Η Μακεδονική πόλις από της εμφανίσεως της μέχρι των χρόνων του Μ. Κωνσταντίνου», Μακεδονικά 5 (19611963), σ. 15-101. ΚαραγιώργαΣταθακοπούλου Θ., «Αρτέμιδος Φίλος», ΑΔ 54 (1999), σ. 115-153. Καραμανώλη-Σιγανίδου Μ., «Τυχαία ευρήματα, Περιοχή Πέλλης, Αραβησσός», ΑΔ 29 (1973-74), Χρόν. Β΄3, σ. 714. Καραμήτρου 1992 Γ., «Νομός Κοζάνης, Καραμήτρου-Μεντεσίδη Καρυοχώρι- Σπηλιά», ΑΔ 47 (1992), Χρον. Β2, σ. 457458. ΚαραμήτρουΜεντεσίδη 1993 Καραμήτρου-Μεντεσίδη Γ., «Νομός Κοζάνης, Βελβεντό», ΑΔ 48 (1993), Χρον. Β΄2, σ. 395. ΚαραμήτρουΜεντεσίδη Γ., «Ξηρολίμνη Κοζάνης 1998», ΑΕΜΘ 12 (1998), σ. 465475. ΚαραμήτρουΜεντεσίδη 1999 Καραμήτρου-Μεντεσίδη Γ., «Νομός Κοζάνης 1999. Ανασκαφές εν οδοίς και παροδίως», ΑΕΜΘ 13 (1999), σ. 337-360. iii